Laudatissimus Phidias noster. Rzeźbiarz Johann Riedel SJ (1654-1736) między czeską tradycją cechową a francuską sztuką akademicką

Pochodzący ze Śląska jezuicki rzeźbiarz i projektant Johann Riedel (1654-1736) był pod wieloma względami nieprzeciętną postacią wśród artystów aktywnych w monarchii habsburskiej w XVII i XVIII wieku. Jego długie życie zostało stosunkowo dokładnie udokumentowane poprzez różnorakie zapiski archiwalne, a zwłaszcza dzięki jego Vocatio zawierającej krótką autobiografię. W trakcie swojej podróży edukacyjnej, której celem była nauka w akademii sztuki, Riedel dotarł do Francji i spędził w niej prawie dwa lata (1680–1682). Jego późniejsze dzieła, stworzone głównie w Pradze i w Świdnicy, prezentują w związku z tym unikalną syntezę wpływów czeskich i francuskich. Biografia Riedla daje asumpt do rozważań na temat sztuki jezuickiej w środowisku wielowyznaniowym, relacji artystycznych między Francją a krajami Korony Czeskiej oraz ambicji akademickich i kondycji społecznej artystów w epoce nowożytnej.

Spis treści:

Podziękowania ...9
Wstęp ...11
I. Okoliczności historyczne ...19
I.1. Źródła archiwalne ...21
I.1.1. Wprowadzenie ...21
I.1.2. Vocatio ...23
I.1.3. Źródła personalne ...25
I.1.4. Sprawozdania, kroniki, diariusze ...27
I.1.5. Źródła finansowe, artystyczne i inne ...28
I.2. Sytuacja polityczna, wyznaniowa i kulturowa krajów Korony Czeskiej ...29
I.2.1. Powstanie i ustrój Korony Czeskiej ...29
I.2.2. Reformacja, wojna trzydziestoletnia, rekatolicyzacja ...31
I.2.3. Śląsk po wojnie trzydziestoletniej ...35
I.3. Zarys dziejów Towarzystwa Jezusowego ...39
I.3.1. Powstanie i rozwój ...39
I.3.2. Prowincja czeska ...40
I.3.3. Kasata ...43
II. Historia życia Johanna Riedla ...45
II.1 Wczesny okres ...4
II.1.1. Pochodzenie i rodzina ...47
II.1.2. Wykształcenie: Bruntal i KutniHora ...53
II.2. Itinerarium ...68
II.2.1. Praga ...68
II.2.2. Lucerna ...72
II.2.3. Lucelle i Porrentruy ...74
II.2.4. Lyon ...76
II.2.5. Paryż. Uwagi wstępne ...79
II.2.6. W kręgu paryskich akademii ...84
II.2.7. Paryż. Johann Riedel na Przedmieściu Świętego Antoniego? ...95
II.2.8. Koniec pobytu w Paryżu ...100

II.2.9. Powrót do Pragi ...102
II.3. Johann Riedel w Towarzystwie Jezusowym ...103
II.3.1. Nowicjat w Brnie ...103
II.3.2. Praga, kolegium nowomiejskie ...107
II.3.3. Świdnica ...111
III. Twórczość Johanna Riedla ...125
III.1. Prace przed wstąpieniem do Towarzystwa Jezusowego ...127
III.2. Prace w kolegium nowomiejskim w Pradze ...129
III.2.1. Ołtarz główny ...129
III.2.2. Inne prace w kolegium nowomiejskim ...144
III.3. Opus vitae - barokizacja fary świdnickiej ...148
III.3.1. Kościół pw. św. św. Stanisława i Wacława w Świdnicy. Budowa i początek barokizacji ...149

III.3.2. Ołtarz główny ...151
III.3.3. Ołtarze Świętego Krzyża i Niepokalanego Poczęcia NMP ...165
III.3.4. Ambona ...171
III.3.5. Ołtarze św. Ignacego Loyoli i św. Franciszka Ksawerego ...177
III.3.6. Kaplica Bożego Ciała ...183
III.3.7. Figury na filarach ...188
III.3.8. Ołtarze św. Jana Nepomucena, św. Judy Tadeusza i św. Dyzmy ...193
III.3.9. Ukrzyżowanie i Ogrójec ...198
III.3.10. Prospekt organowy ...202
III.3.11. Ołtarz świętych Wdów ...208
III.3.12. Pozostałe prace w farze świdnickiej ...210
III.4. Inne prace Riedla i jego współpracowników dla jezuitów ...217
III.4.1. Dekoracje okazjonalne ...217
III.4.2. Prace poza kościołem parafialnym ...220
III.4.3. Johann Riedel w Otyniu ...222
III.5. Johann Riedel jako praefectus arculariae ...224
III.5.1. Organizacja świdnickiej „fabryki" kościelnej ...224
III.5.2. Świdniccy współpracownicy Johanna Riedla ...229

IV. Geneza twórczości Johanna Riedla ...237
IV.1. Uwagi wstępne ...239
IV.2. Projekty architektoniczne ...240
IV.2.1. Świdnicka domus Sapientiae ...241
IV.2.2. Geneza pozostałych projektów architektonicznych ...253
IV.3. Rzeźba figuralna ...263
IV.3.1. „Geschmack der Lieblichkeit". Dojrzewanie stylu Riedla ...263
IV.3.2. Projekty figur ...272
IV.3.3. Riedel - Weber. Skomplikowana relacja ...286
IV.4. Ornamentyka ...290
V. Znaczenie osoby i twórczości Riedla ...297
V.1. Artystyczne relacje między Francją a Koroną Czeską ...299
V.2. Warsztat - akademia. Dwa modele kształcenia ...302
V.3. „Laudatissimus Phidias noster" ...306
V.4. Recepcja twórczości Riedla ...307
Zakończenie ...315

Chronologia życia Johanna Riedla ...317
Chronologiczny spis dzieł Johanna Riedla ...319
Aneksy źródłowe ...323
Źródła i bibliografia ...357
Źródła archiwalne ...359
Druki sprzed 1800 roku ...363
Druki po 1800 roku ...367
Summary ...399
Rćsumć ...405
Indeks osób ...411
Indeks topograficzno-rzeczowy ...417
Autorzy i źródła fotografii ...424