Cullen: Obraz miasta (The Concise Townscape)

Pierwsze polskie wydanie legendarnej książki Gordona Cullena sprzed pół wieku. W niniejszej skróconej wersji (która ukazała się pod tytułem The Concise Townscape) autor pominął opisy poszczególnych miast, natomiast dodał wstęp i zakończenie sytuujące jego idee w kon-tekście lat siedemdziesiątych dwudziestego wieku.

Książka napisana jest w konwencji atlasu-leksykonu różnych zjawisk przestrzennych. Każdemu z ponad 500 zdjęć i ilustracji odpowiada osobne hasło i opis. Język autora wykorzystuje zarówno specjalistyczny żargon jak i poetyckie metafory czy styl polemiczny, starając się odwoływać do bezpośredniego doświadczania przestrzeni miejskiej przez przechodnia czy mieszkańca.

Niniejsza książka opowiada o sztuce organizowania i nadawania wizualnej spójności plątaninie budynków, ulic i otwartych przestrzeni tworzących środowisko miejskie i jego krajobraz. Koncepcję tę po raz pierwszy zaproponował Gordon Cullen w piśmie „The Architectural Review", rozwijając ją potem w książce Townscape (1961), która natychmiast stała się głównym źródłem inspiracji dla architektów, planistów i innych osób zajmujących się miastem i jego wyglądem (słowo townscape jest angielskim neologizmem, który można przetłumaczyć dosłownie jako „miastobraz" w analogii do krajobrazu). Poruszane w książce problemy wychodzą jednak daleko poza sferę czysto zawodową. Niektórzy uznają, że miała ona istotny wkład w sztukę i historię architektury, ponieważ jako pierwsza badała efekty wizualne powstałe na skutek grupowania budynków oraz — definiowalne, choć często spontanicznie pojawiające się — zasady estetyki, z których te efekty powstają. Innym książka Cullena jak żadna inna pokazuje, w jaki sposób miasto „działa" pod względem architektonicznym. Jeszcze inna grupa odbiorców ceni ją ze względu na znakomite rysunki autora przedstawiające krajobraz miejski — w dziedzinie tej jest on uznanym mistrzem. Dla wszystkich posiadających jakąkolwiek wrażliwość wizualną praca Cullena jest źródłem niekończących się fascynacji.

Książka uzyskała patronat 64 różnych podmiotów (branżowych, naukowych, społecznych), co świadczy o jej wartości i aktualności w dzisiejszej Polsce. 

Druk czarno-biały  

SPIS TREŚCI:

5 Wprowadzenie do wydania polskiego -Tadeusz J. Chmielewski
7 Wprowadzenie - Gordon Cullen
13 Wstęp do wydania z1971 roku - Gordon Cullen

KSIĘGA PRZYKŁADÓW

17 SEKWENCJA WIDOKÓW

21 MIEJSCE
21 oswojenie
23 terytorium zastrzeżone
23 przyswojenie w ruchu
24 wysunięcie
24 przylepność
25 przestrzenie półotwarte
25 przestrzeń zamknięta
26 punkt skupienia
27 rozgraniczenia
28 krajobraz wnętrza i wnętrze na zewnątrz
29 wnętrze na zewnątrz i przestrzeń zamknięta
3o wielokrotne zamknięcie
3o budynek zamykający
31 przestrzeń niematerialna
32 definiowanie przestrzeni
33 spojrzenie z zamknięcia (okno)
34 dal
35 tutaj i tam
36 zaglądanie do wnętrza
37 wskazywanie
37 odcięcie
38 zmiana poziomu
39 chwytanie
40 sylwetka
41 oś główna
41 podział przestrzeni
41 widok przysłonięty
42 ładny gest
43 zamknięcie osi
43 uchylenie
44 wysunięcia i wycofania
44 wydarzenie
45 przerywnik
45 zwężenia
46 zmienność
46 falowanie
47 przymknięcie
48 wycofanie
49 oczekiwanie
5o nieskończoność
51 tajemnica
52 czeluść
53 zestawianie i łączenie: posadzka
54 drogi dla pieszych
54 ciągłość
56 przeszkody

57 ZAWARTOŚĆ
57 kategorie
59 krajobraz kategoryczny
6o styk
61 bezpośredniość
62 swoistość
63 widzenie szczegółów
64 ukryte miasto
64 miejskość
65 misterność
65 poczucie taktu
66 żywotność tępoty
67 wplątanie
68 nostalgia
68 biały paw
69 odsłonięcie
69 intymność
70 iluzja
7o metafora
72 przesłanka
72 animizacja
73 zauważalna nieobecność
73 obiekty znaczące
74 budynek jako rzeźba
75 geometria
76 różnorodne użytkowanie (synergia funkcji)
77 przeciwieństwa
78 połączenia
79 skala 8o skala na planie
81 niewspółmierność
82 drzewa jako wspólnicy
84 kaligrafia
85 reklamy
86 taktowne oswajanie przyrody

87 TRADYCJA FUNKCJONALNA
87 struktury
88 poręcze
89 płoty
90 stopnie
91 czerń i biel
92 faktura
93 napisy
95 wykończenie
96 droga

STUDIA OGÓLNE

97 Place na każdą okazję
103 Rozdroże jako punkt skupienia
106 Przymknięcie

111 Linia życia
113 Brixham
115 Fowey
116 Looe

121 Nogi i kola
121 tylko dla pieszych
122 pierwszeństwo dla pieszych

123 Przeszkody
124 ogrodzenia
126 przeszkody ukryte
127 zmiana poziomu

128 Posadzka
129 Odkrywanie Woodstock
129 przygoda
129 wzór funkcjonalny
130 standaryzowanie kodu
130 materiały
131 artykulacja
131 odprężenie

133 Planowanie stepowe
137 Interludium w Blanchland

140 Reguła sztampy

144 Oświetlenie uliczne
145 Kodeks Norm
146 spójność krajobrazu miejskiego: skala
148 stosowność
149 ku elastyczności

151 Reklama zewnętrzna

155 Ściany
156 widzenie detalu
157 zwracanie uwagi
159 wykorzystanie powierzchni
161 wygrywanie walorów

162 Angielski klimat
164 Podręcznik przypadków precedensowych

168 Partnerstwo z drzewami
171 cień
171 ekran
173 linia
173 geometria
174 mobile
174 rzeźba

175 Zmiana poziomu
176 ponad poziomem odniesienia
177 poniżej poziomu odniesienia
178 ponad poziomem odniesienia
179 poniżej poziomu odniesienia
18o dygresje
18o elegancka pochyłość

182 Tutaj i Tam
183 tutaj i tam
184 wnętrze wychodzi na zewnątrz
184 ciągłość przestrzeni
184 publiczne i prywatne
185 zewnętrzne i wewnętrzne
186 przestrzeń i nieskończoność
186 przestrzeń okiełznana
187 uwydatnienie
187 przestrzeń funkcjonalna
187 odchylenie

189 Bezpośrednia bliskość
190 woda
192 kopuły

193 Posłowie - Gordon Cullen
197 Od tłumacza - Ewa Kipta
200 Reklama zewnętrzna dziś - Marcin Rutkiewicz
202 Podziękowania