Osiedla domów jednorodzinnych Lublina z okresu PRL. Koncepcje, realizacja, eksploatacja

Przedmiotem badań prezentowanych w niniejszej monografii są pierwotne założenia oraz przekształcenia urbanistyczne i architektoniczne lubelskich osiedli zabudowy jednorodzinnej, których główny rozwój przypadał na II połowę XX wieku. W pracy przedstawiono uwarunkowania historyczne, prawne, polityczne i społeczno-ekonomiczne powstawania wspomnianych osiedli. Podjęto próbę odpowiedzi na pytanie: czy i jak powyższe czynniki wpłynęły na układy urbanistyczne osiedli i formę architektoniczną domów oraz ich późniejsze funkcjonowanie w strukturze miasta, aż do dnia dzisiejszego.

Spis treści: 
CZĘŚĆ I   ...11
1. Wstęp  ...11
1.1. Wprowadzenie  ...11
1.2. Uzasadnienie wyboru tematu  ...12
1.3. Cel pracy  ...13  
1.4. Hipotezy pracy  ...13
1.5. Zakres pracy  ...14
1.6. Struktura pracy   ...17
1.7. Metody badawcze  ...18
1.8. Stan badań   ...19 
1.8.1. Teorie i wzorce urbanistyczne, kształtujące XX-wieczne osiedla domów jednorodzinnych w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem Lublina  ...20
1.8.2. Zagadnienia ideologiczne, socjologiczne, prawne i gospodarcze, dotyczące urbanistyki, architektury i budownictwa w okresie PRL, ze szczególnym uwzględnieniem zabudowy jednorodzinnej  ...21
1.8.3. Historia rozwoju przestrzennego Lublina, w tym w szczególności zagadnienia dotyczące rozwoju osiedli i obiektów budownictwa jednorodzinnego  ...22
CZĘŚĆ II. Tło teoretyczne  ...25
2. Kontekst polityczny i uwarunkowania instytucjonalno-prawne powstawania lubelskich osiedli domów jednorodzinnych z okresu PRL  ...25
2.1. Wprowadzenie — lata powojenne w Polsce i realia polityczne PRL  ...25 
2.2. Normatywy urbanistyczne a zagadnienia zabudowy jednorodzinnej  ...27 
2.3. Typizacja architektury   ...29
2.3.1. Charakterystyka ogólna  ...29
2.3.2. Domy typowe - „kostka polska"  ...31
2.3.3. Domy prefabrykowane ...34
2.4. Praca architekta  ...35
2.5. Ideologia i propaganda  ...36
2.6. Osiedla doby PRL obecnie - trendy przekształceń  ...37 
3. Osiedla zabudowy jednorodzinnej w rozwoju urbanistycznym Lublina  ...39
3.1. Rozwój zabudowy mieszkaniowej w Lublinie - szkic historyczny  ...39
3.2. Plan Wielkiego Miasta Lublina a osiedla zabudowy jednorodzinnej  ...40
3.3. Plany rozwojowe Lublina z okresu PRL a osiedla zabudowy jednorodzinnej  ...42
3.3.1. Wprowadzenie - lata powojenne / okres stalinizmu  ...42
3.3.2. Urbanistyka Lublina w początkowych latach PRL - Ogólny Plan Zagospodarowania Przestrzennego miasta Lublina z 1954 roku  ...42
3.3.3. Początki kształtowania się współczesnego układu urbanistycznego Lublina - Ogólny Plan Zagospodarowania Przestrzennego miasta Lublina z 1959 roku   ...44
3.3.4. Wpływ uwarunkowań gospodarczych lat 60-80. XX wieku na rozwój urbanistyki Lublina - Ogólny Plan Zagospodarowania Przestrzennego miasta Lublina z 1969 i z 1986 roku   ...46 
CZĘŚĆ III. Badania  ...49
4. Charakterystyka badanych osiedli  ...49
4.1. Osiedle domów Towarzystwa Osiedli Robotniczych - dzielnica Czechów Południowy  ...49
4.1.1. Informacje ogólne - wprowadzenie   ...49
4.1.2. Układ urbanistyczny i jego przekształcenia   ...50
4.1.3. Architektura  ...55
4.1.4. Obraz współczesny. Przeobrażenia  ...57
4.2. Osiedle domów - dzielnica Dziesiąta   ...58
4.2.1. Informacje ogólne - wprowadzenie  ...58
4.2.2. Układ urbanistyczny i jego przekształcenia  ...61
4.2.3. Architektura  ...65
4.2.4. Obraz współczesny. Przeobrażenia  ...68 
4.3. Osiedle domów dzielnica Konstantynów  ...71
4.3.1. Informacje ogólne - wprowadzenie  ...71
4.3.2. Układ urbanistyczny i jego przekształcenia  ...72
4.3.3. Architektura  ...77
4.3.4. Obraz współczesny. Przeobrażenia  ...79
4.4. Osiedla zabudowy jednorodzinnej - dzielnica Kośminek  ...82
4.4.1. Informacje ogólne - wprowadzenie  ...82
4.4.2. Układ urbanistyczny i jego przekształcenia  ...84
4.4.3. Architektura  ...90
4.4.4. Obraz współczesny. Przeobrażenia  ...93
4.5. Osiedle Piastowskie - Dzielnica Rury  ...96
4.5.1. Informacje ogólne - wprowadzenie  ...96
4.5.2. Układ urbanistyczny i jego przekształcenia  ...98
4.5.3. Architektura   ...101
4.5.4. Obraz współczesny. Przeobrażenia  ...104
4.6. Osiedle domów - dzielnica Ponikwoda   ...106
4.6.1. Informacje ogólne - wprowadzenie  ...106
4.6.2. Układ urbanistyczny i jego przekształcenia  ...108
4.6.3. Architektura   ...114
4.6.4. Obraz współczesny. Przeobrażenia  ...115
4.7. Osiedla zabudowy jednorodzinnej - dzielnice Sławin i Sławinek  ...118
4.7.1. Informacje ogólne - wprowadzenie  ...118
4.7.2. Układ urbanistyczny i jego przekształcenia  ...123
4.7.3. Architektura  ...128
4.7.4. Obraz współczesny. Przeobrażenia  ...131
4.8. Osiedla zabudowy jednorodzinnej - dzielnice Węglin Północny (cz. wschodnia) i Węglin Południowy (os. Świt)   ...135
4.8.1. Informacje ogólne - wprowadzenie  ...135
4.8.2. Układ urbanistyczny i jego przekształcenia  ...136
4.8.3. Architektura  ...142
4.8.4. Obraz współczesny. Przeobrażenia  ...144
4.9. Dzielnica Wrotków - osiedle domów jednorodzinnych  ...148
4.9.1. Informacje ogólne - wprowadzenie  ...148
4.9.2. Układ urbanistyczny i jego przekształcenia  ...150
4.9.3. Architektura   ...153
4.9.4. Obraz współczesny. Przeobrażenia  ...155 
5. Osiedla Lublina w kontekście wskaźników urbanistycznych   ...156
5.1. Wprowadzenie   ...156
5.2. Podstawowe wskaźniki urbanistyczne     ...158
5.2.1. Typy zabudowy jednorodzinnej    ...158
5.2.2. Liczba kondygnacji mieszkalnych    ...159
5.2.3. Powierzchnia zabudowy    ...161 
5.2.4. Intensywność zabudowy   ...168
5.3. Analiza zaplecza usługowo-handlowego i przestrzeni rekreacyjnych osiedli   ...170
5.3.1. Handel i usługi drobne    ...170
5.3.2. Oświata i edukacja    ...173
5.3.3. Opieka zdrowotna     ...176
5.3.4. Tereny zielone i rekreacyjne    ...179
5.4. Analiza połączeń komunikacyjnych badanych osiedli    ...181
5.4.1. Dostęp do strefy śródmiejskiej   ...181
5.4.2. Wewnętrzna siatka ulic   ...182
5.4.3. Miejsca parkingowe i postojowe   ...184
5.4.4. Ścieżki i stacje rowerowe   ...186
5.4.5. Transport publiczny    ...188
5.4.6. Odległości osiedli od węzłów komunikacyjnych    ...191
5.5. Ranking osiedli na bazie zebranych parametrów urbanistycznych    ...193
5.6. Badania atrakcyjności osiedli w opinii mieszkańców i rynku nieruchomości    ...196 
5.6.1. Studium poziomu zadowolenia z miejsca zamieszkania wg mieszkańców lubelskich osiedli    ...196
5.6.2. Analiza cen rynkowych nieruchomości wraz z domami jednorodzinnymi w poszczególnych osiedlach   ...200
5.7. Wpływ badanych czynników na atrakcyjność osiedleńczą — porównanie   ...201
5.8. Osiedla PRL a współczesne osiedla zabudowy jednorodzinnej — próba oceny porównawczej    ...205 
CZĘŚĆ IV. Podsumowanie   ...208
6. Wnioski końcowe   ...208
6.1. Powojenne osiedla zabudowy jednorodzinnej w dzisiejszym układzie przestrzennym Lublina  ...208
6.2. Charakterystyka i stopień przekształceń przestrzennych  ...209
6.3. Osiedla zabudowy jednorodzinnej z okresu PRL jako pożądana przestrzeń życia w ocenie mieszkańców Lublina   ...211
6.4. Uniformizacja rozwiązań a charakter zabudowy  ...212
6.5. Pożądane przekształcenia a ochrona wartości architektury i urbanistyki lubelskich osiedli zabudowy jednorodzinnej z okresu PRL — wnioski i wytyczne  ...213
6.6. Podsumowanie  216  
6.7. Summary    ...216
Bibliografia   ...218
Streszczenie   ...228
Abstract   ...230