Pruski mur w Toruniu: historie i dzisiejszość, nostalgia i refleksje

Opowieści (nostalgiczne) o dawnej architekturze i torunianach sprzed lat to jednocześnie opowieści o nas samych - o naszej relacji do zabytków, do przeszłości, do dziejów MIEJSC i ich duchów, o chęci ich poznawania lub wyparcia z pamięci. Wszak sama już architektura stanowi formę opowieści o ludziach - o potrzebach, marzeniach, możliwościach i ograniczeniach.

Nostalgiczne przedmioty pożądania stanowią dla nas tym razem zwyczajne domy przeplatane drzewem, tj. budynki o konstrukcji szkieletowej i pruskomurowy pejzaż Torunia. Ustalenia badawcze i refleksje autorów mają pomóc w ich rekonstrukcji i krytycznym spojrzeniu, ale też w budzeniu emocji społecznych i historycznych, w tym nostalgii. Nostalgię (gr. nostos - powrót do domu, algia - tęsknota) Svetlana Boym zdefiniowała jako tęsknotę za domem, który już nie istnieje albo nigdy nie istniał, uznała ją za symptom naszego wieku, emocję historyczną, określiła jako pragnienie innego czasu - czasu naszego dzieciństwa (...), a w szerszym sensie - za bunt przeciw nowoczesnemu pojęciu czasu, czasu historii i postępu. O nostalgii i innych emocjach związanych z postrzeganiem architektury i urbanistyki pisze w tym tomie psycholog Maria Lewicka, która zadała pytanie: Po co nam powrót do przeszłości? 

Tom dwudziesty Zabytków toruńskich młodszego pokolenia dedykujemy Profesor Elżbiecie Pileckiej (26 X 1953 - 25 IX 2025), doktor habilitowanej, profesor Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, wybitnej znawczyni sztuki średniowiecznej, nauczycielce wielu pokoleń studentów Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, promotorce doktorów, wieloletniej członkini Toruńskiego Oddziału Stowarzyszenia Historyków Sztuki, aktywnej w jego zarządzie i działaniach naukowych.

Spis treści:

Opowieści (nostalgiczne) o ,zwyczajnych domach przeplatanych drzewem" (wstęp) Katarzyna Kluczwajd   ...7
Nostalgia w urbanistyce i architekturze: po co nam powrót do przeszłości? Maria Lewicka    ...19
Toruński mur pruski funkcjonalnie: od domów przez knajpy i kostnice po koszary i siedziby urzędów Katarzyna Kluczwajd   ...41
Mur pruski w randze stylu: konstrukcja szkieletowa jako tworzywo formy w architekturze toruńskich willi i kamienic z przełomu XIX i XX wieku Michał Pszczótkowski   ...115
Architektura szkieletowa w toruńskim historyzmie: kilka uwag o odrodzeniu wzorów środkowo-i dolnoniemieckiej wczesnej nowożytności Ulrich Schaaf   ...149
Nowy pruski mur w rodzinnym fyrtlu w Toruniu Marcin Orylski    ...163
Dziewiętnastowieczna architektura szkieletowa Przedmieścia Chełmińskiego w Toruniu: nowa funkcja - nowa szansa... na wyburzanie Adam Kaźmierczak    ...175
Toruński mur pruski: lewobrzeże Katarzyna Kluczwajd    ...205
Z Torunia do Antoniewa: dzieje translokacji willi fachwerkowej Juliusa Grossera Piotr Tuliszewski    ...237
Bydgoska 50-52: od smutnego końca do nowego początku - dokument fotograficzny 2021-2024 Maciej Plewicki    ...267
Przypisy   ...274
Spis ilustracji   ...295
Noty o autorach tekstów    ...304
Indeks osób   ...307
Indeks nazw geograficznych   ...309