Nic nad Oryginał

Księga pamiątkowa, pokłosie konferencji konserwatorskiej, zorganizowanej w 2014 roku i dedykowanej pamięci Barbary Tondos i Jerzego Tura. Celem konferencji – jak czytamy we wstępie – było przypomnienie zasług obojga na niwie konserwatorskiej, a zarazem przybliżenie realiów w jakich przyszło im zmagać się o zachowanie wielokulturowego dziedzictwa Rzeczypospolitej – tak w PRL-u, jak w III RP. Księgę otwierają rodzinne wspomnienia Katarzyny Tur-Marciszuk, bibliografia prac Barbary Tondos i Jerzego Tura oraz ich portrety, naszkicowane przez przyjaciół, bliskich i znajomych. Pierwszy blok tematyczny grupuje teksty związane z ochroną, opieką i dokumentacją zabytków, czyli z obszarem zainteresowań badawczych Barbary Tondos i Jerzego Tura. Tu warto wspomnieć o artykułach omawiających ich działalność konserwatorską na Rzeszowszczyźnie i w Zakopanem. Krajobraz kulturowy – blaski i cienie - ten z kolei zespół artykułów poświęcony został ochronie krajobrazu i jego degradacji, tak jak w przypadku wsi Maniowy i doliny Dunajca. Autorzy artykułów przypominają w tym miejscu ogromne zaangażowanie Barbary Tondos w obronie tego fragmentu ziemi pienińskiej, bezpowrotnie, mimo licznych protestów, zniszczonej przez Zalew Czorsztyński. Zamykają ten festschrift rozdziały Wokół cerkwi oraz Ośrodki miejskie i ich osobliwości. Warto przy okazji tej pięknie ilustrowanej księgi wspomnieć o stale obecnym w niej bardzo osobistym tonie zamieszczonych w niej tekstów, których autorami byli przyjaciele i współpracownicy Barbary Tondos i Jerzego Tura. Jak stwierdza w przedmowie Andrzej Laskowski: Bardzo zależało nam na tym, aby utrwalić w niej coś więcej: fenomen dwóch niezwykle skromnych osób obdarzonych niezwykłą charyzmą, które nad pogoń za stanowiskami, zaszczytami czy pieniędzmi przedłożyły żmudną pracę dla wspólnego dobra, prowadzoną z daleka od decyzyjnych centrów i w skromnych warunkach, nierzadko na granicy nędzy, lecz w zgodzie z własnym sumieniem i z dochowaniem wierności prostym, ale ponadczasowym ideałom.

Tom bogato ilustrowany zawiera streszczenia w jęz. angielskim oraz indeks osób.

Spis rzeczy:
ANDRZEJ LASKOWSKI - Wprowadzenie Introduction  . . . 9
Słowo wstępne od KATARZYNY TUR-MARCISZUK, córki Barbary Tondos i Jerzego Tura / Pref-ace by Katarzyna Tur-Marciszuk, the daughter of Barbara Tondos and Jerzy Tur  . . . 21
Bibliografia prac Barbary Tondos i Jerzego Tura (oprac. ANDRZEJ LASKOWSKI) Bibliography of Barbara Tondos' and Jerzy Tur's works (edited by ANDRZEJ LASKOWSKI)    . . . 33 
WSPOMNIENIA / REMEMBRAIVCES KRYSTYNA ŻMUDA-LISZEWSKA - Wspomnienie / Reminiscence    . . . 53
ANNA SPISS - * * *   . . . 55
ZOFIA DZIURAWIEC - * * *   . . . 59
ALEKSANDRA ORNATOWSKA-HADALOWA - * * *  . . . 65
ELŻBIETA PYRKOSZ-CIFONELLI - Moje wspomnienia o Barbarze Tondos i Jerzym Turze / My recollections of Barbara Tondos and Jerzy Tur   . . . 67
KATARZYNA TUR-MARCISZUK - List do Andrzeja /A letter to Andrzej   . . . 69
JERZY SZCZEPAŃSKI - Biblioteka Podziemna / Clandestine library   . . . 71
MONIKA RZEPIEJEWSKA - Zaczęło się od cerkwi w Smolniku / It began with the Eastern church in Smolnik...   . . . 73
KAROL GUTTMEJER - * *    . . . 75
JANUSZ MAZUR - * * *   . . . 79
GRAŻYNA NIEZGODA - Ich dwoje i ludzie wokół nich. Barbara Tondos i Jerzy Tur — wspomnienie / The Two of Them, and the People Around Them. Barbara Tondos and Jerzy Tur remembered    . . . 85
ANNA BARANOWA - Strażniczka skarbu. Portret nie tylko heroiczny / Guardian(ess) of the Treasure. A Portrait, not merely heroic   . . . 95 
OCHRONA, OPIEKA I DOKUMENTACJA ZABYTKÓW W XIX-XXI WIEKU —INSTYTUCJE I SPOŁECZNICY / PROTECTION, CARE AND DOCUMENTATION OF MONUMENTS IN THE 19TH-21ST CENTURIES — INSTITUTIONS AND ACTIVISTS TOMASZ ZAUCHA - Początki służby konserwatorskiej w Rzeszowie — „mieście trzeciorzędnym Galicyj" / Beginning of heritage protection in Rzeszów — "the third-rank town of the Galicja region"   . . . 103
JERZY ŻURAWSKI — Jerzy Tur, mój mistrz i przyjaciel. Wspomnienie o współpracy i przyjaźni —karta z dziejów konserwatorstwa na Rzeszowszczyźnie w latach 1958-1963 / Jerzy Tur, my master and my friend. Memories of collaboration andfriendship — pages from the history of monument conservation in the Rzeszów region between 1958-1963  . . . 119
WŁADYSŁAW HENNIG - Okruchy wspomnień z Jerzym Turem i Barbarą Tondos w tle. (Pół wieku przyjaźni i twórczej współpracy) / Some recollections featuring Jerzy Tur and Barbara Tondos. (Halfa century offriendship and creative collaboration)  . . . 129
Ks. PIOTR BARTNIK - Kapłan jako opiekun obiektu zabytkowego w Bieszczadach w obliczu zmian zachodzących w Kościele i państwie po roku 1945 / Priest as a guardian of a historical monument in Bieszczady, in theface of the changes taking place in the Church and state after 1945  . . . 149 
EUGENIUSZ ZAWALEŃ - Projekty konserwatorskie dla drewnianych cerkwi. Teoria i praktyka / Monument conservafion programmes for wooden Eastern churches. Theory and practice . . . 155
JOANNA DARANOWSKA-LUKASZEWSKA - Oddział Krakowski Stowarzyszenia Historyków Sztuki a ochrona zbytków w ostatnim półwieczu / The Kraków Branch of the Association of Art Hisłorians and the protection of monuments in the last half-century  . . . 169
ZBIGNIEW JUCHA - Wyburzyć czy zachować. Historyk sztuki i konserwator a sprawa cerkwi w województwie rzeszowskim w latach 1972-1974 / To demolish or preserve. Art historian and monument conservator versus Eastern churches in the Rzeszów region in 1972-1974  . . . 177
AGATA NOWAKOWSKA-WOLAK - Działalność Barbary Tondos i Jerzego Tura na tle prac Towa-rzystwa Opieki nad Zabytkami w Zakopanem / The oeuvre of Barbara Tondos and Jerzy Tur, against the background of the work by the Society for the Protection of Monuments in Zakopane  . . . 195
MAREK KONOPKA - Idea i rzeczywistość. Wczoraj i dziś Regionalnych Ośrodków Studiów i Ochrony Środowiska Kulturowego (obecnie Oddziałów Terenowych Narodowego Instytu-tu Dziedzictwa) / Idea and reality. Past and present of the Regional Centres for the Study and Documentation of Monuments (today's Regional Branches of the National Heritage Board of Poland)  . . . 229
JAN KUREK - Ranga inwentaryzacji w nauczaniu architektury / Significance of stock-taking and cataloguing in teaching architecture  . . . 253 
KRAJOBRAZ KULTUROWY - BLASKI I CIENIE / CULTURAL LANDSCAPE - LIGHT AND SHADOWS ANDRZEJ SIWEK - Ochrona historycznego krajobrazu kulturowego - ewolucja systemu / Preservation of historical cultural landscape - how the system evolved  . . . 265
STANISŁAW KOŁODZIEJSKI - Zatopiony krajobraz warowny / The sunken fortified landscape'  . . . 279
MARIA GODYŃ - Maniowy. Pejzaż zachowany w pamięci, z protestem w tle / Maniowy. Landscape preserved in memory, against the backdrop of protest  . . . 291
ANDRZEJ LASKOWSKI - Pełnoprawny zabytek czy rekonstrukcja krajobrazu kulturowego? Pytanie o granice rejestru zabytków na przykładzie spalonego kościoła w Libuszy / Heritage monument on its own right, or the reconstruction of cultural landscape? Question about the limits of the listed monuments' register, as illustrated with the example of the burnt church in Libusza  . . . 299
BERNADETA STANO - Sztuka i konserwacja w cieniu prowincji / Art and monument conserva-tion in the shadow of provincialism  . . . 321
MAREK GRABSKI - Muzea na (nie)wolnym powietrzu. O skansenach, które nie powstały / (Non-)open-air museums. The skansen that never came to being   . . . 335 
W(OKOL) CERKWI / WITH(IN) AND WITHOUT THE EASTERN CHURCH PAWEŁ SYGOWSKI - Cerkiew w Lopience i dekanat baligrodzki unickiej diecezji przemyskiej w 2. połowie XVIII i 1. połowie XIX w. / Eastern church in Lopienka and the Baligród deanery of Uniate diocese of Przemyśl in the second half of the 18th, and the first half of the 19th centuries   . . . 371
ZOFIA SZANTER - Zmienne losy cerkwi św. Michała Archanioła w Przysłopiu / The changeable 6 fortunes of the Eastern church of St. Michael the Archangel in Przysłup   . . . 403 
ANDRZEJ ZYGADŁO - Piąta śmierć cerkwi w Rudce / The fifth death of the Eastern church in Rudka   . . .413
JOANNA TOMALSKA - Słynące cudami ikony maryjne na Podlasiu / Miraculous Marian icons in the Podlasie region  . . . 443
AGNIESZKA GRONEK - Prace kręgu „Mistrza Deesis z Bartnego". Charakterystyka stylu / Works from the cirde of the "Master of the Bartne Deesis". Characteristics of the style  . . . 457
BRONISŁAW MIRON SENIUK - Dwa ikonostasy / Two iconostases  . . . 475 
OŚRODKI MIEJSKIE I ICH OSOBLIWOŚCI / URBAN CENTRES AND THEIR PECULIARITIES KATARZYNA TUR-MARCISZUK - Zakopane — problem konserwatorski / Zakopane — the pro-blem of monument conservafion  . . . 493
BOGUSŁAW KRASNOWOLSKI - Urbanistyka i architektura Biecza i Bobowej a badania Barbary Tondos i Jerzego Tura / Urban layout and architecture of Biecz and Bobowa in the studies by Barbara Tondos and Jerzy Tur   . . . 511
JAN JANCZYKOWSKI - Zamek Ligęzów i Lubomirskich w Rzeszowie / The castle of Ligęza and Lubomirski farnilies in Rzeszów  . . . 525
INGA PLATOWSKA-SAPETOWA - Rzeźba nowożytna w prywatnym mieście rezydencjonalnym. W kręgu fundacji sepulkralnych właścicieli Rzeszowa, część I / Modern sculpture in a private residential city. In the circle of sepulchralfoundations by the owners of Rzeszów, part I   . . . 537
DANUTA CZAPCZYŃSKA-KLESZCZYŃSKA - „Leluja w czerpaku", czyli witraże zakopiańskiej fary w skrzyni zamknięte / "Lily in the bucket" — or: stained glass windows locked away in chests  . . . 555
ANETA BOROWIK - Od stylu zakopiańskiego do awangardy — drewniana architektura Katowic w okresie międzywojennym / From the Zakopane Style to the avant-garde — wooden architecture of Katowice in the interwar period  . . . 571 
Indeks osób -- . . . 593