W stronę modernizmu. Architekt Romuald Miller

Jego nazwisko pojawia się we wszystkich opracowaniach na temat architektury międzywojennej w Polsce, znane jest w historykom zajmujących się modernizmem. Ale dopiero teraz wszyscy zainteresowani architekturą mogą docenić, jakim był wybitnym twórcą. Jest wreszcie monografia architekta Romualda Millera.

Romuald Miller (1982–1945) działał od drugiej dekady XX wieku, a jego twórczość przechodziła znamienną dla tych czasów ewolucję – od poszukiwania w architekturze swojskości i polskiego stylu narodowego, przez ekspresjonizm i klasycyzujący monumentalizm, po próby tworzenia nowego, racjonalnego języka architektury opartego na funkcji i technologii. W latach 20. projektował budynki w stylu nawiązującym do polskiego renesansu czy baroku, takie jak dworzec kolejowy w Żyrardowie i Grodzisku Mazowieckim czy zniszczony potem dworzec kolejowy w Gdyni. Zyskał uznanie jako twórca domu Zawodowego Związku Kolejarzy – siedziby Teatru Ateneum w Warszawie – którego wnętrza są znakomitym przykładem dekoracyjnego ekspresjonizmu. W 1926 roku Miller porzucił formy historyzujące i stał się zagorzałym zwolennikiem nowoczesności. Dla tego ostatniego okresu charakterystyczne są takie dzieła jak dom Związku Zawodowego Kolejarzy we Lwowie, modernistyczna przebudowa Kliniki Chorób Dziecięcych przy ulicy Litewskiej w Warszawie, rozbudowa fabryki „dzwonkowej” (PWATiT) w Warszawie czy osiedle Związkowiec na warszawskich Bielanach.

Książka jest pierwszą monografią Romualda Millera i wyczerpującą prezentacją jego dorobku. Blisko 400 ilustracji, w tym archiwalnych zdjęć niezachowanych budynków i reprodukcji oryginalnych projektów, pozwala w pełni ocenić dokonania architekta.

Autor ukazał sylwetkę Millera na tle pierwszej generacji polskich architektów modernistów. Przedstawione w książce w skrócie losy i twórczość dziesięciu wybitnych projektantów składają się na ciekawy obraz środowiska warszawskiego lat międzywojennych. Romuald Miller to środowisko współtworzył i był jego ważną postacią jako pierwszy prezes SARP, człowiek zaangażowany społecznie i politycznie, przekonany, że architektura musi być nowoczesna i nadążać za przemianami cywilizacyjnymi świata.

Książka zawiera kalendarium życia Romualda Millera, katalog jego dzieł i obszerną bibliografię. Dodatkowym komentarzem fotograficznym są zdjęcia Marcina Wojdaka, twórcy instagramowego profilu Cosmoderna, przedstawiające wybrane budynki Romualda Millera w stanie z 2023 roku.

O autorze

Michał Dudkowski, dr inż. arch., absolwent Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej, jest czynnym architektem, który łączy działalność projektową z badaniami naukowymi dotyczącymi historii architektury polskiej. W latach 2008–2009 współtworzył projekty remontów dworców kolejowych w Modlinie i Radziwiłłowie autorstwa Romualda Millera. Od 2016 roku pracuje w Teatrze Ateneum im. Stefana Jaracza w Warszawie, gdzie m.in. przygotowuje remont i modernizację tego zabytkowego budynku projektu Millera. Członek Stowarzyszenia Architektów Polskich SARP i Izby Architektów Rzeczypospolitej Polskiej.

SPIS TREŚCI
11 Wstęp
19 Podziękowania
21 Część 1: Biografia Romualda Millera
21 Pierwsze lata, dom i rodzina .."
26 Okres edukacji (około 1893-1909)
36 Początki kariery zawodowej: Łódź i Piotrków (1909-1914)
39 Okres pierwszej wojny światowej 1914-1918)
41 Pierwsze lata niepodległości 1918-1924)
50 Samodzielna praktyka zawodowa 1924-1939)
72 Ostatnie lata, druga wojna światowa (1939-1945)
81 Część 2: Twórczość
81 Początki
97 Dworce kolejowe (1919-1926)
124 Budynki mieszkalne (1919-1924)
136 Rembertów i budynki dla wojska (1923-1927)
153 Inne projekty z połowy lat 20. (1924-1925)
159 Domy Związku Zawodowego Kolejarzy (1924-1939)
207 Budynki mieszkalne (1927-1937)
232 Inne budynki projektowane po przełomie modernistycznym
263 Część 3: Romuald Miller jako przedstawiciel pierwszej generacji modernistów polskich
263 Moderniści pierwszej generacji
267 Pochodzenie, wykształcenie i początki działalności architektonicznej
276 Oblicza wczesnego modernizmu przed pierwszą wojną światową
280 Środowisko warszawskie 287 Przełom modernistyczny
296 Budownictwo oszczędnościowe jako temat projektowy
299 Pokolenie Millera w latach 30. XX wieku
306 Podsumowanie
311 Część 4: Aneks
312 Objaśnienia skrótowców
314 Kalendarium życia i twórczości Romualda Millera
320 Katalog projektów i realizacji Romualda Millera
338 Wykaz dokumentacji projektowych przygotowywanych i sygnowanych przez Romualda Millera w latach 1910-1912 na stanowisku pomocnika architekta miejskiego w Łodzi
348 Polscy architekci moderniści
350 Bibliografia
368 Źródła ilustracji
378 Indeks osób