Tapiserie w zbiorach polskich

Tapiseriom, najtrudniejszym ze sztuk tekstylnych, poświęcono dotąd w powojennej Polsce tylko jedną konferencję naukową. Zajmowano się arrasami króla Zygmunta Augusta, ale uwaga skupiona na tej kolekcji od chwili jej powrotu z Kanady w 1961 r. miała w gruncie rzeczy inne, historyczne i patriotyczne podłoże. Nie owocowała zresztą aktywnością sesyjną, a raczej podejściem do opracowania katalogów.

Dzięki wystawie i sesji z 1971 r. w Muzeum Narodowym w Poznaniu uświadomiły środowisku historyków sztuki fenomen, jakim były i są te tkaniny we wnętrzach kościelnych, prywatnych i muzealnych, i wytyczyły główne kierunki badań. Od razu zarysowało się szerokie spektrum zagadnień - od konserwatorskich, po ikonograficzne, historyczne i proweniencyjne.

Zawartość publikacji nie rozczarowuje. Omawiane dzieła pochodzą z kilku stuleci, od początku XVI do późnego XX wieku. Zgodnie z tytułem konferencji są to obiekty przechowywane w Polsce lub wytwarzane dla Polski, stąd dzielą się na importy (głównie z Flandrii) i wyroby rodzimych warsztatów. W przeważającej większości mamy tu prezentacje niepublikowanych artefaktów lub wnikliwe komentarze do dzieł dotąd pozbawionych metryki. Do takich należą: najstarsze brukselskie tapiserie ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warsawie, tkanina z Muzeum UJ, odkrycie Karoliny Stanilewicz - gobelin eksponowany dziś w Oporowie; "Rubenarium" z Muzeum Ziem Wschodnich Dawnej Rzeczypospolitej w Lublinie; zagadkowe "fryzy" z kościoła w Bychawie, czy obicia krzeseł z Muzeum Okręgowego w Kaliszu. Problemy kolekcjonerskie i atrybucyjne oraz zagadnienie zleceń możnych mecenasów i dworu monarszego w Polsce poruszają teksty Piotra Chabiery, Agnieszki Bender i Teresy Michałowskiej-Barłóg. Referat Moniki Janisz o tapiseriach Radziwiłłowskich ostatecznie wyjaśnia i podsumowuje wiedzę o wyrobach powstałych pod patronatem tego książęcego rodu. Arrasów Zygmuntowskich dotyczą "raport z warsztatu konserwatora", mówiący o badaniach laboratoryjnych czterech uszkodzonych werdiur z królewskiego zbioru, oraz komunikat o nowym wawelskim nabytku - XVII-wiecznej replice dwóch tkanin z serii Dziejów Noego. W wiek XX wprowadza studium Beaty Biedrońskiej-Słotowej o tkaninach z pracowni Heleny i Stefana Gałkowskich.

Spis treści

MAGDALENA PIWOCKA
Słowo wstępne | 9

EWA ORLIŃSKA-MIANOWSKA
Najstarsze tapiserie brukselskie ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie – historia i stan badań | 13

JOANNA SŁAWIŃSKA
Św. Augustyn jako opiekun Kościoła i pogromca heretyków – tapiseria ze zbiorów Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego | 35

KAROLINA STANILEWICZ
Zagadkowa tapiseria z prymasowskiego Łowicza | 59

EWA PIECZYKOLAN
Salomon składający ofiary w Gibeonie, tapiseria Fransa van den Heckego według kartonów Petera Paula Rubensa pozyskana do zbiorów Muzeum Ziem Wschodnich Dawnej Rzeczypospolitej w Lublinie | 79

KATARZYNA TUR-MARCISZUK
Dwie tapiserie z połowy XVII w. z kościoła pw. św. Jana Chrzciciela w Bychawie | 109

MAGDALENA PIWOCKA
Addenda do tapiserii z Bychawy | 129

EWA ANDRZEJEWSKA
Krzesła pokryte tapiseriami ze scenami z Bajek Jeana de La Fontaine’a w zbiorach Muzeum Okręgowego Ziemi Kaliskiej | 137

PIOTR CHAMBERA
Jak arrasy Dymitra Chaleckiego powróciły do Polski | 155

AGNIESZKA TENDER
Rozproszone tapiserie polskich królów z saskiej dynastii Wettynów | 177

MARIA TERESA MICHALOWSKA-BARĄG
Portiera herbowa Michała Kazimierza Paca – tapiseria szczególna w zbiorach poznańskich | 9

MONIKA JANISZ
Tapiserie z dziejami rodu Radziwiłłów – wokół dotychczasowych badań | 195

MAGDALENA PIWOCKA
Dwa w jednym. Nowa tapiseria z Dziejów Noego w zbiorach Zamku Królewskiego na Wawelu | 213

EMILIA NOWAK PRZYBYSZEWSKA, JOANNA PASEKA
Odtworzyć co utracone...? Badania konserwatorskie grupy czterech wybranych arrasów wawelskich | 257

MARIANNA CZERWIŃSKA
Werdury z Muzeum Sztuk Użytkowych w Poznaniu jako przykład confidentia oppositorum | 279

BEATA BIEDROŃSKA-SŁOTA
Między tapiserią i kilimem. Tkaniny Heleny i Stefana Gałkowskich | 297

Indeks osób | 315