Inspekcja drzew. Podręcznik dla oceniających drzewa-poziom podstawowy.Tree Assessor

Niniejsza publikacja jest częścią zestawu materiałów służących kształceniu osób zajmujących się oceną drzew, przygotowanych w ramach międzynarodowego projektu Tree Assessor i jego celem była poprawa jakości oraz zwiększenie efektywności i skuteczności działań na rzecz kształcenia zawodowego osób zajmujących się diagnostyką drzew poprzez wypracowanie kompleksowego programu szkoleń oraz materiałów dydaktycznych w zakresie szeroko rozumianej diagnostyki drzew.
Ocena drzew to w ostatnich latach dynamicznie rozwijający się obszar w zarządzaniu zielenią. Przyczyniają się do tego wielorakie czynniki społeczne, prawne i techniczne. Po pierwsze, rosną oczekiwania społeczne wobec służb zarządzających zielenią. W dobie zmian klimatycznych mieszkańcy miast oczekują od nich wprowadzania i utrzymywania drzew, które łagodzą efekt „wyspy ciepła” i skutki gwałtownych ulew. Drzewa czynią też miasto atrakcyjniejszym miejscem do życia, przyczyniają się również do wzrostu wartości nieruchomości. Coraz częściej mieszkańcy miast domagają się, żeby wycinki drzew były ograniczone do tych, dla których znajdujemy solidne uzasadnienie stanem drzewa. Z kolei rozbudowa i remonty infrastruktury sprawiają, że coraz więcej drzew miejskich i przydrożnych jest uszkadzanych i wymaga diagnostyki, dla oceny skutków uszkodzeń czy zmian w ich otoczeniu.
Z drugiej strony, poszkodowani przez wypadki związane z drzewami coraz częściej dochodzą odszkodowań  na drodze sądowej, co wymaga wykonywania ekspertyz diagnostycznych. Aby uniknąć problemów z sądami i ubezpieczycielami, zarządcy terenów z drzewami wprowadzają systemy inspekcji drzew obejmujące duże obszary, nawet całe miasta.” (Pachnowska B., Witkoś-Gnach, k., 2020) Mimo rosnącego znaczenia oraz ogromnej odpowiedzialności społecznej 
i materialnej wykonujących oceny drzew, diagnostyka drzew wciąż nie jest zawodem sformalizowanym. Projekt Tree Assessor jest odpowiedzią na potrzebę uporządkowania już istniejących treści i zasad prowadzenia oceny drzew, ale także upowszechnienia i wdrożenia nowych standardów czy wytycznych intensywnie rozwijanych w drugim dziesięcioleciu XXI wieku w Europie.

Spis treści

I. WSTĘP 15

1.1. Dlaczego ocenia się drzewa 16

1.2. Poziomy oceny drzew 16

1.2.1. Inwentaryzacja 17

1.2.2. Ocena podstawowa – inspekcja 18

1.2.3. Ocena specjalistyczna 20

1.3. Czym jest inspekcja drzew 22

1.4. Cechy diagnostyczne w ocenie drzew 23

1.5. Ograniczenia w ocenie drzew 23

1.6. Inspekcja drzew, a zarządzanie bezpieczeństwem w ich otoczeniu 24

1.7. Przegląd metod oceny drzew 27

1.8. Odpowiedzialność w inspekcji drzew 29

1.9. Bezpieczeństwo podczas inspekcji drzew 29

II. INSPEKCJA DRZEWA – NARZĘDZIA, PROCEDURA I PARAMETRY OCENY 33

2.1. Podstawowe narzędzia w ocenie drzew 34

2.2. Jak opisywać drzewa 38

2.2.1. Pokrój drzewa 38

2.2.2. Korona tymczasowa i docelowa 43

2.2.3. Budowa drzewa 46

2.3. Wartość drzew 49

2.4. Ocena użytkowania 54

2.4.1. Wyznaczanie strefy 54

2.4.2. Rodzaj użytkowania/obiektu 55

2.4.3. Intensywność użytkowania 55

2.5. Ocena otoczenia 58

2.5.1. Historia 58

2.5.2. Pogoda 59

2.5.3. Ekspozycja na wiatr 63

2.5.4. Warunki glebowe 65

2.6. Podstawowe parametry w inspekcji drzew 68

2.6.1. Witalność 68

2.6.2. Kondycja 76

2.6.3. Stabilność 78

2.6.4. Faza rozwoju 80

2.6.5. Perspektywa utrzymania 81

III. CECHY DIAGNOSTYCZNE 85

3.1. Cechy diagnostyczne w otoczeniu drzewa 90

3.1.1. Owocniki grzybów 90

3.1.2. Pęknięcia gleby 92

3.1.3. Wykopy 92

3.1.4. Zagęszczenie gruntu 94

3.1.5. Zmiana poziomu gruntu 95

3.2. System korzeniowy 96

3.2.1. Naderwane korzenie 96

3.2.2. Owocniki grzybów 98

3.2.3. Rozkład drewna 99

3.2.4. Uszkodzenia korzeni 103

3.3. Podstawa pnia 107

3.3.1. Brak widocznych nabiegów korzeniowych 107

3.3.2. Rozkład drewna 109

3.3.3. Ubytki 110

3.3.4. Uszkodzenia i martwice 112

3.4. Pień 115

3.4.1. Choroby i patogeny 115

3.4.2. Odrosty 116

3.4.3. Owocniki grzybów 117

3.4.4. Pęknięcia 119

3.4.5. Pochylenie 121

3.4.6. Rany i martwice 123

3.4.7. Słabe rozwidlenia 127

3.4.8. Ubytki 129

3.5. Korona 131

3.5.1. Asymetria korony 131

3.5.2. Bluszcz 133

3.5.3. Jemioła 134

3.5.4. Nagłe odrzucanie gałęzi (ang. sudden branch drop) 136

3.5.5. Liście – nekrozy, chlorozy, szkodniki, żółknięcie 136

3.5.6. Odrosty 137

3.5.7. Owocniki grzybów 139

3.5.8. Rozkład drewna 140

3.5.9. Słabe rozwidlenia 140

3.5.9.1. Zakorek 142

3.5.10. Susz gałęziowy i konarowy 146

3.5.11. Wygonione konary 149

3.5.12. Wzmocnienia mechaniczne 151

3.5.13. Zawieszone konary/gałęzie 153

IV. ZALECENIA 158

4.1. Specjalistyczna ocena drzewa 159

4.1.1. Specjalistyczna ocena wizualna 159

4.1.2. Badanie instrumentalne 160

4.1.2.1. Test obciążeniowy 160

4.1.2.2. Tomograf soniczny 161

4.1.2.3. Wiertarka oporowa 161

4.1.3. Inspekcja korony 162

4.2. Zmiana użytkowania 162

4.3. Poprawa warunków siedliskowych 163

4.4. Cięcia 164

4.4.1. Cięcia strukturalne 166

4.4.2. Cięcia boczne 166

4.4.3. Cięcia wierzchołkowe 167

4.5. Wzmocnienia mechaniczne 168

4.6. Usunięcie drzewa 169

V. INTERWAŁ OCENY 170

VI. RAPORT Z INSPEKCJI 172

VII. ZAŁĄCZNIKI 186

7.1. Załącznik 1. Specyfika gatunkowa w inspekcji drzew 187

7.1.1. Brzoza brodawkowata 188

7.1.2. Buk 190

7.1.3. Dąb czerwony 192

7.1.4. Dąb szypułkowy 194

7.1.5. Jesion wyniosły 196

7.1.6. Kasztanowiec zwyczajny 198

7.1.7. Klony 200

7.1.8. Lipy 202

7.1.9. Platan klonolistny 204

7.1.10. Robinia akacjowa 206

7.1.11. Topole 208

7.1.12. Wierzby 210

7.1.13. Sosna zwyczajna 212

7.1.14. Świerk pospolity 214

7.2. Załącznik 2. Zdolność grodziowania drzew z podziałem na gatunki 216

LITERATURA 218