Drzewa sędziwe i inne weterańskie. Wytyczne do zarządzania

Drzewa sędziwe i inne weterańskie. Wytyczne do zarządzania to jedna z najważniejszych publikacji poświęconych ochronie starych drzew, jaka ukazała się w języku polskim w ostatnich latach. Książka stanowi polską edycję uznanych brytyjskich wytycznych opracowanych przez ekspertów Ancient Tree Forum i Woodland Trust, dostosowaną do potrzeb polskich specjalistów zajmujących się zielenią, leśnictwem i ochroną przyrody.

Największym atutem publikacji jest kompleksowe ujęcie problematyki. Autorzy nie ograniczają się do opisu biologii starzejących się drzew, lecz przedstawiają ich znaczenie ekologiczne, krajobrazowe, historyczne i kulturowe. Drzewa sędziwe ukazane są jako wyjątkowe ekosystemy, stanowiące siedlisko dla setek gatunków grzybów, porostów, owadów, ptaków i ssaków. Dzięki temu czytelnik łatwo dostrzega, że ochrona pojedynczego drzewa oznacza jednocześnie ochronę całego zespołu organizmów z nim związanych.

Na szczególne uznanie zasługuje praktyczny charakter książki. Liczne wskazówki dotyczące oceny stanu drzew, planowania zabiegów pielęgnacyjnych, ograniczania ryzyka oraz zachowania ciągłości pokoleń drzew weterańskich sprawiają, że publikacja może pełnić rolę podręcznika dla arborystów, zarządców terenów zieleni, konserwatorów zabytków, leśników oraz urzędników odpowiedzialnych za gospodarkę drzewostanem. Autorzy konsekwentnie podkreślają, że celem zarządzania nie jest przywrócenie drzewa do „idealnego” stanu, lecz możliwie długie zachowanie jego wartości przyrodniczych i krajobrazowych.

Dużą wartością książki jest także odejście od tradycyjnego postrzegania starych drzew wyłącznie przez pryzmat zagrożeń dla bezpieczeństwa. Publikacja pokazuje, że odpowiednio prowadzona ocena ryzyka pozwala w wielu przypadkach zachować nawet bardzo stare egzemplarze bez konieczności ich usuwania. Jest to podejście zgodne z nowoczesnymi standardami arborystyki, w których bezpieczeństwo ludzi i ochrona przyrody wzajemnie się uzupełniają, a nie wykluczają.

Pod względem edytorskim książka prezentuje wysoki poziom. Liczne fotografie, schematy i przykłady ułatwiają zrozumienie omawianych zagadnień, a przejrzysty układ treści sprzyja korzystaniu z niej zarówno jako podręcznika, jak i publikacji referencyjnej.

Pewnym ograniczeniem może być fakt, że część zaleceń wywodzi się z doświadczeń brytyjskich, gdzie warunki prawne i klimatyczne różnią się od polskich. Redakcja polskiego wydania starała się jednak uwzględnić krajowe realia, dzięki czemu publikacja pozostaje wartościowym źródłem wiedzy także dla polskich praktyków.

Drzewa sędziwe i inne weterańskie. Wytyczne do zarządzania to publikacja o wyjątkowej wartości merytorycznej, łącząca aktualną wiedzę naukową z praktycznymi rozwiązaniami stosowanymi w ochronie drzew. Dla osób zajmujących się arborystyką, ochroną przyrody, architekturą krajobrazu czy zarządzaniem terenami zieleni jest to pozycja wręcz obowiązkowa. Książka przekonuje, że stare drzewa nie są problemem wymagającym usunięcia, lecz bezcennym elementem dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego, którego zachowanie wymaga wiedzy, planowania i odpowiedzialności.

SPIS TREŚCI

Słowo wstępne – Ted Green 4

Kilka słów zachęty – dr Helen Read 5

Przedmowa 6

Przedmowa do polskiego wydania 7

Podziękowania 8

Rozdział 1 Wprowadzenie – pojęcia i zasady 13

Rozdział 2 Inwentaryzacja i waloryzacja drzew-weteranów 41

Rozdział 3 Ochrona drzew: stanowiska i otoczenie 63

Rozdział 4 Praca przy drzewach: ocena wymagań 95

Rozdział 5 Jakość i ciągłość siedlisk na zadrzewionych pastwiskach i terenach parkowych oraz w sadach i żywopłotach 145

Rozdział 6 Drzewa sędziwe w krajobrazie: głos za opieką holistyczną z uwzględnieniem specyfiki krajobrazu 175

Rozdział 7 Plany i specyfikacje 197

Załącznik A Kategorie danych w metodzie Specjalistycznej Oceny Drzew-Weteranów 215

Załącznik B Szacowanie wskaźnika śmiertelności 217

Załącznik C Przepisy prawa krajowego 218

Załącznik D Elementy, jakie można dodać w opisie metody Specjalistycznej Oceny Drzew-Weteranów 223

Bibliografia 227

Słownik 233