Zwierzęta gospodarskie w mitach i wierzeniach

Książka poświęcona jest m.in. analizie znaczenia symbolicznego lub alegorycznego często przypisywanego zwierzętom. O znaczeniu takim świadczą już np. bajki Ezopa lub bajki Ignacego Krasickiego, w których różne zwierzęta występowały jako maski typowych cech charakterów ludzkich. Obecnie również często używa się związków frazeologicznych, w których zwierzęta symbolizują pewne cechy charakteru lub osobowości, na przykład „chytry jak lis”, „bezbronny jak owca”, „brudny jak świnia”.

Nadawanie zwierzętom potencjału symbolicznego było związane z obserwowaniem ich zachowań, prowadzonym przez człowieka od niepamiętnych czasów. Bywało, że jeden gatunek zwierząt uosabiał wiele różnych cech, a ludzie przyporządkowywali mu wady i zalety swojego gatunku. Symbolika zwierzęca wywodzić się może również z tzw. totemizmu lub kultu zwierząt. Tym samym zwierzętom w różnych kulturach lub religiach często przypisywano identyczne lub zbliżone znaczenie. W wielu przypadkach porównania odpowiadają rzeczywistości, często jednak są nieadekwatne do typowych, naturalnych zwyczajów, wyglądu lub zachowań tych zwierząt. Poszczególne rozdziały poświęcone zostały różnym zwierzętom występującym w wierzeniach ludowych, magii, tradycjach pasterskich, a także w historii i kulturze.

Spis treści
1. Owce i kozy w wierzeniach ludowych, magii i tradycjach pasterskich  5
1.1. Wkraczając w świat wierzeń pasterskich  7
1.2. Magia i religia w tradycjach pasterskich  7
1.3. Tajemnice pasterskich szałasów  10
1.4. Magiczna apteczka bacowska  10
1.5. Narzędzia pasterskie o magicznych mocach  11
1.6. Magia nocy świętojańskiej  12
1.7. Owce i kozy w koncepcji mitu kosmogenicznego  12
1.8. Wiara w magiczne moce demonicznych istot  14
1.9. Tajemnicze moce wody i przestworzy  15
1.10. Diabelskie wcielenie kozła  16
1.11. Bogini wybaczająca pasterzom występki  17
Literatura  19
2. Znaczenie bydła domowego w symbolice i wierzeniach człowieka  23
2.1. Uwarunkowania domestykacji bydła  25
2.2. Bydło w wierzeniach ludów Azji i Afryki  26
2.2.1. Starożytny Egipt i Mezopotamia  26
2.2.2. Wierzenia mieszkańców Półwyspu Indyjskiego  29
2.2.3. Starożytne Chiny  33
2.2.4. Afryka Subsaharyjska  35
2.3. Bydło w judaizmie i w islamie  36
2.4. Bydło w wierzeniach ludów Europy przedchrześcijańskiej  42
2.5. Krowa, cielę, wół i byk w chrześcijaństwie  45
2.6. Wizerunek bydła w czasach współczesnych  48 Literatura  54
3. Świnie i dziki w mitach i wierzeniach  61
3.1. Świnia jako symbol płodności i szczęścia  64
3.2. Dzik jako symbol męstwa i waleczności  66
3.3. Świnia symbolem obżarstwa i nieczystości  68
3.4. Epizody „świńskie"  70
3.5. Świnie w literaturze  71
3.6. Świnia - inteligentne zwierzę  73
Literatura  77
4. Drób w historii człowieka, kulturze i religii  79
4.1. Kura domowa  81 4.1.1. Udomowienie kur  81
4.1.2. Znaczenie kur dla społeczności ludzkiej  83
4.1.3. Walki kogucie  84
4.1.4. Symbolika  84
4.1.5. Religia  85
4.1.6. Pianie  86
4.1.7. Czary, medycyna  87
4.2. Indyk domowy  88
4.3. Gęś domowa  90
4.4. Kaczki domowe  93
4.5. Perlica domowa  96
4.6. Paw  98
4.7. Gołąb domowy  100
4.8. Pozostałe gatunki drobiu  102
Literatura  104
5. Znaczenie jaja w symbolice i wierzeniach człowieka  107
5.1. Jajo w mitach o stworzeniu i wyobrażeniu świata  109
5.2. Symbolika i historia zdobienia jaj  110
5.3. Jajo w wierzeniach ludów Europy przedchrześcijańskiej  113
5.4. Symbolika jaja w chrześcijaństwie  115
Literatura  117
6. Koń w wierzeniach, mitach, historii i kulturze  121
6.1. Krótka historia ewolucji koni  123
6.2. Koń jako symbol  126
6.3. Konie i demony  126
6.4. Konie, wróżby i przesądy  127
6.5. Konie, medycyna i erotyka  131
6.6. Konie w Biblii, legendach i w baśniach  132
6.7. Wybrane konie słynnych wodzów  136
Literatura  139