Krajowy i lokalny wymiar polityki mieszkaniowej

Niniejsza publikacja diagnozuje stan polityki mieszkaniowej w Polsce, zarówno w wymiarze lokalnym, jak i krajowym. Sporządzony portret zestawiono z doświadczeniami Anglii, Francji i Niemiec. Dopiero w szerszym ujęciu lepiej widoczne są zarówno mocne punkty, jak i mankamenty stosowanych podejść.

Pod wieloma względami sytuacja mieszkaniowa w Polsce stopniowo się poprawia. Jednocześnie rozwój ten nie jest równomierny i towarzyszy mu pogłębiające się rozwarstwienie wśród mieszkańców. Paradoksalnie na terenach, na których oddano do użytku najwięcej nowych mieszkań, najtrudniej jest zaspokoić potrzeby mieszkaniowe średniozamożnej części społeczeństwa.

Różnice w podejściu samorządów lokalnych do prowadzenia polityki mieszkaniowej przekładają się na stopień dostępności mieszkań społecznych. Ponadto analizy rynku najmu komercyjnego dowodzą, że istnieje potrzeba rozwijania w Polsce niewykształconego segmentu mieszkalnictwa dostępnego (ang. Affordable Housing). Świadczą o tym przeprowadzone ba­dania typologiczne obejmujące 210 miast. Znamienne, że osoby samotnej, pracującej na pełny etat za minimalne miesięczne wynagrodzenie w 2018 r. nie było stać na wynajem mieszkania o pow. 35 m² w żadnym z nich.

SPIS TREŚCI

WSTĘP…………………………………………………………………………………… 7

Cele i zakres pracy……………………………………………………10

Metody badawcze i źródła danych…………………………………………………………………………………… 12

KRAJOWA POLITYKA MIESZKANIOWA I JEJ KONTEKST MIĘDZYNARODOWY………………………………. 17

1. Definicyjne aspekty mieszkalnictwa i polityki mieszkaniowej…………………………………………… 18

1.1.  Miejsce mieszkalnictwa w badaniach naukowych…………………………………………………………. 18

1.2.  Mieszkanie i potrzeby mieszkaniowe…………………………………………………………………………. 21

1.3.  Mieszkalnictwo społeczne a mieszkalnictwo dostępne…………………………………………………… 23

1.4.  Polityka mieszkaniowa……………………………………………………………………………………………. 26

1.5.  Koncepcje polityk mieszkaniowych……………………………………………………………………………. 28

1.6.  Społeczna polityka mieszkaniowa……………………………………………………………………………… 30

2. Sytuacja mieszkaniowa w Polsce……………………………………………………………………………….. 32

2.1.  Wielkość zasobów mieszkaniowych…………………………………………………………………………… 32

2.2.  Stan zasobów mieszkaniowych…………………………………………………………………………………. 39

3. Polityka mieszkaniowa w Polsce……………………………………………………………………………….. 43

3.1.  Kształtowanie się polityki mieszkaniowej……………………………………………………………………. 43

3.2.  Krajowa polityka mieszkaniowa po 1989 r…………………………………………………………………… 48

4. Mieszkalnictwo społeczne w wybranych krajach Unii Europejskiej……………………………………. 62

4.1.  Polityka mieszkaniowa w Anglii………………………………………………………………………………… 62

4.2.  Polityka mieszkaniowa w Niemczech…………………………………………………………………………. 66

4.3.  Polityka mieszkaniowa we Francji……………………………………………………………………………… 71

4.4.  Społeczna polityka mieszkaniowa w Polsce na tle wybranych krajów………………………………… 77

POLITYKA MIESZKANIOWA MIAST……………………………………………………85

5. Lokalna polityka mieszkaniowa w Polsce…………………………………………………………………….. 86
6. Dostępność zasobów mieszkań społecznych w miastach………………………………………………… 93

6.1.  Zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych………………………………………………………………………. 93

6.2.  Dostępność lokalowa……………………………………………………………………………………………… 97

6.3.  Dostępność ekonomiczna………………………………………………………………………………………. 100

6.4.  Poziom dostępności do zasobów mieszkań społecznych……………………………………………….. 105

7. Aktywność w prowadzeniu społecznej polityki mieszkaniowej na szczeblu lokalnym…………… 109

7.1.  Stan zasobów gminnych………………………………………………………………………………………… 109

7.2.  Gospodarowanie gminnymi zasobami mieszkaniowymi……………………………………………….. 117

7.3.  Polityka czynszowa………………………………………………………………………………………………. 126

7.4.  Stopień aktywności lokalnej polityki mieszkaniowej…………………………………………………….. 132

8. Typologia dostępności do zasobów mieszkań społecznych……………………………………………. 137

8.1.  Typy dostępności do zasobów mieszkań społecznych…………………………………………………… 137

8.2.  Dostępność mieszkań społecznych a aktywność prowadzenia lokalnej polityki mieszkaniowej 143

9. Mieszkalnictwo dostępne w kontekście rynku najmu…………………………………………………… 144

9.1.  Dostępność mieszkań na wynajem – metoda badawcza……………………………………………….. 144

9.2.  Rynek najmu w Polsce……………………………………………………………146

9.3.  Możliwości najmu mieszkania na rynku prywatnym przez osoby niezamożne……………………. 148

PODSUMOWANIE…………………………………………………………… 157

WNIOSKI……………………………………………………………………163

LITERATURA………………………………………………………………… 167

ANEKS………………………………………………………………………185

SUMMARY……………………………………………………………………195