Rewitalizacja osiedli wielkopłytowych a ciągłość i komplementarność przestrzeni publicznej miasta

Dostępność: ostatnie egzemplarze
Wysyłka w: 24 godziny
Cena: 73,00 zł 73.00
ilość egz.
dodaj do schowka

Opis

Tematyka badań wpisuje się w aktualną światową tendencję przekształcania obszarów zurbanizowanych w miasta oraz regiony kultury i wiedzy, koncentrując się na doskonaleniu struktur osiedlowych realizowanych w technologii wielkopłytowej w latach 70. i 80. XX wieku w kierunku uzyskania pełnowartościowego, wielofunkcyjnego, sprzyjającego rozwojowi społecznemu miejskiego środowiska mieszkaniowego. Podjęty przez autorkę problem badawczy wyraża się pytaniem o rolę rewitalizacji osiedli w kształtowaniu jakości ich przestrzeni publicznej tak, by wzbogacała system ogólnomiejski przez jej charakterystyczne zindywidualizowanie funkcjonalno-przestrzenne, bazujące na istniejących, a ukrytych lub nowo wytworzonych, unikalnych wartościach. Tematyka badań nawiązuje do szeregu wcześniejszych opracowań, ale koncentruje się głównie na doświadczeniach niemieckich w ostatnim 10-leciu, a merytorycznie na warunkach sprzyjających powstawaniu wartościowej, komplementarnej w stosunku do istniejącej w centrum miasta przestrzeni publicznej - z celem aplikacyjnym przydatności do rewitalizacji wielkopłytowych osiedli krakowskich, których potencjał oraz potrzeby i uwarunkowania rewitalizacji bada na wybranych przykładach pod kątem sprzężenia zwrotnego zależności miasto - osiedle i osiedle - miasto. Autorka stawia tezę, iż: potencjał, jakim jest przestrzeń publiczna osiedli wielkopłytowych, pozwala - w systemowym procesie rewitalizacji nastawionym na uzyskanie jej atrakcyjności i indywidualnego charakteru — na wzbogacenie oraz kreowanie komplementarności i ciągłości systemu przestrzeni publicznej miasta.

Książka jest rozważnym, kompetentnym głosem w debacie na temat kryzysu blokowisk i metod ich rewitalizacji. Jest też odzwierciedleniem owej debaty toczącej się od dość dawna w środowiskach naukowych: architektów, urbanistów, planistów, socjologów, ekonomistów, pedagogów i in., jak również na forach samorządowych i innych, dostępnych dla szerokiej publiczności. Autorka rzeczowo i wnikliwie analizuje sytuację w oparciu o badania naukowe i ekspertyzy techniczne i stwierdza, że problem „osiedli wielkopłytowych" będzie aktualny w Krakowie jeszcze przez co najmniej kilka dekad. Pomimo odpływu z „osiedli wielkopłytowych" grup mieszkań-ców zamożnych, miejsce po nich zajmowane jest przez nowych lokatorów, a więc nie następuje wyludnienie osiedli. Pomimo dostrzeganych dość powszechnie „genetycznych" wad „osiedli wielkopłytowych", nie słabnie popyt na oferowane przez te osiedla małe i stosunkowo tanie mieszkania. Pomimo przejawów degradacji technicznej budynków, wszędzie tam, gdzie remonty prowadzone są w sposób właściwy, żywotność bloków szacuje się na kolejne dekady. Taka jest perspektywa, a zarazem aktualność tematu blokowisk podjętego w omawianej książce [...]. Oryginalność książki Elizy Szczerek ma swoje źródło w inteligentnym, logicznym skojarzeniu ze sobą czterech przesłanek: - aktualności tematu, - dostrzeżeniu interesującego problemu badawczego i odniesieniu wniosków badawczych i postulatów do specyfiki osiedli krakowskich oraz przestrzeni miejskiej Krakowa, - metodzie pracy bazującej w znacznym stopniu na własnych badaniach, obserwacjach, poszukiwaniach, a także doświadczeniu zawodowym Autorki, — dobrej znajomości teorii urbanistyki, a także teorii i praktyki rewitalizacji osiedli „wielkopłytowych" ze szczególnym uwzględnieniem doświadczeń niemieckich i specyfiki polskiej w tym zakresie, a zwłaszcza uwarunkowań krakowskich [...]. Książka dostarcza przekonujących argumentów, że zachowanie status quo odnośnie do obecnych standardów zamieszkania w osiedlach „wielkopłytowych" to za mało, aby uchronić je przed zużyciem moralnym jeszcze szybszym niż zużycie techniczne. Konieczne jest podnoszenie standardów poprzez realizację programów rewitalizacyjnych. Jest to, jak wynika z cytowanych w książce przykładów, swoisty wyścig z czasem wobec wzrastania patologicznych tendencji, które ograniczają lub nawet niweczą szansę sanacji owych osiedli, a więc istotnych składowych struktury miasta. Autorka wskazuje na szczególnie groźne konsekwencje, jakie wynikają z podejmowanego coraz powszechniej chaotycznego „dogęszczania" istniejących osiedli, podkreślając, że zazwyczaj koliduje to z koncepcją realizacji dobrych, wewnątrzosiedlowych przestrzeni publicznych, a w oparciu o nie - ogólnomiejskiego systemu przestrzeni publicznych'.

Mamy tu do czynienia z projektem naukowym, w którym koncepcja badawcza i założenia metodologiczne wypracowane zostały na podstawie obszernego „studium teoretycznego" (określenie Autorki) stanowiącego podbudowę rozwiązań badanego przez Nią problemu oraz starannego przemyślenia metody badań i tła dla prowadzonych analiz [...]. Autorka formułuje swój problem badawczy w sposób, który określić można jako interesujące skojarzenie ujęć strukturalnych i strategicznych. Skupia się na tych aspektach projektowania i wdrażania strukturalnych zmian w przestrzeni urbanistycznej, w których strategie rewitalizacji osiedli mieszkaniowych przypisują ważną rolę koncepcji budowania sieci przestrzeni publicznych [...]. W szczególności mowa tu o działaniach mających na celu uzyskanie odpowiednich atrybutów sieci przestrzeni publicznej definiowanych zarówno w układzie wewnątrzosiedlowym, jak i w sieciowych powiązaniach funkcjonalno-przestrzennych osiedla z miastem — czyli w układzie łączników i korytarzy budowanych w skali miasta. W konsekwencji przyjmuje się również, że takie strategie urbanistyczne wpływają korzystnie na zachowania ich mieszkańców, a ujmując rzecz bardzie ogólnie: tego rodzaju sieciowe oddziaływania na przestrzeń miasta wpływają znacząco na wzorce miejskości; dobrze oddziałują na życie miejskie: poprawiają żywotność przestrzeni miejskiej, poziom jej konkurencyjności oraz zrównoważenia/trwałości [...]. Można też przyjąć, że odpowiednie uformowanie przestrzeni publicznej wpłynie korzystnie na jej odporność na zagrożenia. Tym samym pojawia się nowa, interesująca perspektywa badawcza zwracająca uwagę na potencjalne związki między strategiami rewitalizacji przestrzeni osiedlowej a odpornością struktur miejskich. Zauważmy, że taki postulat wpisuje się w stosunkowo nową doktrynę uznającą odporność (resilience) jako naczelny (obok zrównoważenia pojmowanego jako sustainability) atrybut struktury urbanistycznej, a w konsekwencji istotne kryterium strategii urbanistycznej i poczynań planistycznych. Sposób ujęcia problemu wykazu-je również niemały stopień powinowactwa intelektualnego z coraz powszechniejszym w teorii urbanistyki podejściem (można tu już chyba mówić wręcz o kolejnym nowym paradygmacie badawczym) akcentującym „sieciowość przestrzeni urbanistycznej". W tym przypadku mowa o odniesieniach do sieci przestrzeni publicznej. W obu tych rozumowaniach (dotyczących odporności i „sieciowości" przestrzeni urbanistycznej) szczególnego znaczenia nabierają pytania dotyczące ogólnych zasad budowania formy urbanistycznej w kontekście wymienionych wcześniej założeń doktrynalnych. Dotyczy to głównie zasad, których przestrzeganie sprzyjać będzie ukierunkowaniu procesów strukturotwórczych - interpretowanych w kategoriach ciągłości przestrzeni i poziomu zintegrowania struktury - odpowiednio do efektów zakładanych w strategii rewitalizacji. Przekonanie o celowości tego rodzaju poszukiwań staje się coraz powszechniejsze w międzynarodowym środowisku urbanistycznym (zarówno wśród teoretyków, jak i praktyków) - zwłaszcza tych, którzy uznają tzw. „determinizm przestrzenny". W myśl tego poglądu forma urbanistyczna - pojmowana jako określony sposób ukształtowania przestrzeni architektoniczno-urbanistycznej – wpływa na indywidualne i zbiorowe wzorce zachowań ludzkich [...]. Jakość przestrzeni publicznej oraz jej wpływ na zachowania społeczne są przedmiotem rosnącej uwagi wielu środowisk. Skala tego zainteresowania — i coraz większe oczekiwania co do poprawy jakości tej przestrzeni - sprawiają, że można już mówić o zjawisku społecznym [...]. Na szerszą skalę potwierdzeniem tego fenomenu są coraz liczniejsze inicjatywy podejmowane przez mieszkańców, a wspierane przez organizacje pozarządowe i samorządy lokalne. Działania te dowodzą, że związek między jakością przestrzeni publicznej a rewitalizacją osiedli mieszkaniowych dostrzegany jest nie tylko przez naukowców i urbanistów-projektantów. To — z kolei — jest argumentem przemawiającym za uznaniem walorów aplikacyjnych tej rozprawy. Takie spojrzenie na problem „rewitalizacji/rehabilitacji zdegradowanych zespołów mieszkaniowych" nabierać będzie coraz większego znaczenia w poszukiwaniu intelektualnych ram dla praktycznego ukierunkowania operacji urbanistycznych. Odgrywać będzie znaczącą rolę wśród kierunków działań podejmowanych w ramach programów operacyjnych poświęconych tym kategoriom przestrzeni urbanistycznej. Zauważmy jednak, że za tym dość neutralnie brzmiącym hasłem kryje się niemała porcja „miejskiej dramaturgii". Jej społeczne, ekonomiczne i polityczne wymiary sprawiają, że dla urbanistów zajmujących się współzależnościami między żywotnością przestrzeni miejskiej a parametrami jej jakości oraz praktycznymi działaniami mającymi poprawić tę jakość, degradacja przestrzeni osiedlowej jest strategicznym wyzwaniem. Rozwiązania tych problemów wymagają szerokiego ujęcia, wyjątkowej mobilizacji społecznej, nowej polityki miejskiej i innowacyjnych narzędzi jej wdrażania. Z lektury rozprawy wynika, że jej Autorka świadoma jest tych uwarunkowań i tych tendencji. W tym także tkwi jeszcze jedna, istotna wartość tej dysertacji.

Książka prezentuje szeroko ujmowane, pogłębione przemyślenia Autorki dotyczą-ce przestrzeni publicznych i społecznych. Budzą one zaufanie, ponieważ widoczny jest solidny warsztat naukowy, jakim umiejętnie posługuje się Autorka. Po pierwsze, jest to znajomość rozległej literatury z zakresu teorii urbanistyki, planowania przestrzennego, architektury i architektury krajobrazu, prac praktyczno-projektowych i realizacyjnych, a także wyrosłego na tym gruncie gąszczu unormowań legislacyjnych, a wreszcie prac podejmujących powyższą problematyką z perspektywy innych dyscyplin. Trzeba podkreślić, że ta pogłębiona, uporządkowana wiedza emanująca z kart książki, choć jest jej wielkim atutem, nie jest walorem jedynym. Istotną wartością opracowania są badania własne Autorki, dzięki którym teoria łączy się w książce z doświadczeniem praktycznym [...]. Bardzo pouczającym wątkiem książki jest opatrzona autorskim komentarzem prezentacja form zagospodarowania niemieckich „osiedli wielkopłytowych" jako efektów realizacji strategii rewitalizacyjnych. Wyda-je się, że każdy czytelnik omawianej książki, także ten, który nie posiada architektoniczno-urbanistycznego wykształcenia, jest w stanie odczytać przesłanie wynikające z owej prezentacji: przestrzeń międzyblokowa jest dobrem wspólnym mieszkańców osiedla, dzielnicy i miasta. Jest szczególnie wartościowym, nierzadko głównym atutem-kapitałem „osiedli wielkopłytowych", który można pomnożyć przez odpowiednie zagospodarowanie przestrzeni wspólnej [...]. Z jednej strony programy rewitalizacji osiedli są przedstawiane jako m.in. strategiczne narzędzia integracji struktur planistyczno-przestrzennych miasta. Z drugiej strony ukazane zostały w nadzwyczajnie systematyczny sposób szczegóły działań praktycznych, nazwijmy je, operacyjnych, jakie należy wykonać w obrębie terenów osiedlowych, aby uzyskały one standard dobrych przestrzeni publicznych. Książka proponuje zatem ujęcie kompletne tematu obejmujące zakres od skali urbanistyczno-planistycznej poprzez urbanistyczno-architektoniczną, aż do skali detalu architektonicznego (np. elementów „umeblowania" przestrzeni publicznych). Czytelnik może tu znaleźć obfitość przykładów rozwiązań konkretnych, ilustrujących szczegóły owych działań zrealizowanych w osiedlach niemieckich [...]. Informacje są cenne zarówno jako źródło wiedzy naukowej, jak i praktyczno-realizacyjnej. Ten drugi aspekt może być pozytywnie oceniony przez członków samorządów osiedlowych, dzielnicowych i miejskich, którzy omawianą książkę mogą traktować jako podręcznik dobrych praktyk'.

Nie będzie chyba przesadą stwierdzenie, że przeprowadzone przez Autorkę badania wybranych przykładów; zarówno niemieckich, jak i krakowskich; stanowią bardzo istotny wkład badawczy. Dostarczają przydatnych materiałów i wniosków dla dalszych prac teoretycznych, ale także dla opracowań projektowych i planistycznych związanych z programami rewitalizacji. „Ubocznym" niejako efektem pracy jest dostarczona przez Autorkę pogłębiona analiza patologicznych zjawisk w urbanistyce naszego kraju po okresie transformacji.

SPIS TREŚCI

SŁOWO WSTĘPNE REDAKTORA NAUKOWEGO — OSIEDLA WIELKOPŁYTOWE: OD DESTRUKCJI STRUKTURY MIEJSKIEJ PO JEJ DOSKONALENIE 7

WSTĘP 15

Zrównoważony rozwój miast w XXI wieku 15

Ciągłość i komplementarność przestrzeni publicznych w miastach 16

Osiedla wielkopłytowe jako potencjał doskonalenia struktury miasta 19

Aktualność problemu — stan badań a pole badawcze 24

Kluczowe pojęcia i ich interpretacja 30

ROZDZIAŁ 1

UWARUNKOWANIA JAKOŚCI MIEJSKIEGO ŚRODOWISKA MIESZKANIOWEGO W KONTEKŚCIE REWITALIZACJI PRZESTRZENI PUBLICZNYCH XX-WIECZNYCH OSIEDLI WIELKOPŁYTOWYCH

Funkcjonowanie społeczeństwa XXI wieku i jego współczesne potrzeby w środowisku mieszkaniowym — rola przestrzeni publicznych 38

Znaczenie uzyskania ciągłości przestrzeni publicznych i wyrazistości krawędzi zewnętrznej we współczesnym mieście 52

Ciągłość przestrzeni publicznej w ujęciu historycznym oraz przyczyny jej zrywania 52

Ciągłość przestrzeni publicznej a atrakcyjność współczesnego miasta 55

Ciągłość przestrzeni przyrodniczej 61

Definiowanie krawędzi miasta 69

Komplementarność funkcjonalno-przestrzenna układu osiedle wielkopłytowe — miasto 71

Specyfika struktury przestrzennej osiedli wielkopłytowych 71

Cechy szczególne osiedli stanowiące potencjał rewitalizacyjny w relacji osiedle — miasto 76

ROZDZIAŁ 2

EFEKTY REWITALIZACJI OSIEDLI WIELKOPŁYTOWYCH — DOŚWIADCZENIA NIEMIECKIE

Uwarunkowania funkcjonowania osiedli a strategie rewitalizacyjne 82

Sposoby kreowania komplementarności przestrzeni publicznych i podnoszenia ich jakości 93

Rola centrów w budowaniu różnorodności funkcjonalnej 93

Podejścia do kształtowania głównych przestrzeni publicznych 103

Różnicowanie struktury zabudowy 112

Uczytelnienie kompozycji urbanistycznej i hierarchizacja przestrzeni 124

Wzmacnianie poczucia identyfikacji z miejscem 128

Metody uzyskania ciągłości przestrzeni publicznych oraz wyrazistości krawędzi miasta 135

System przestrzeni publicznych wewnątrz osiedla oraz jego powiązania z miastem 135

Kształtowanie krawędzi miasta w obrębie osiedla mieszkaniowego 147

Strategie i założenia systemowych działań rewitalizacyjnych i ich skuteczność 150

ROZDZIAŁ 3

UWARUNKOWANIA REWITALIZACJI KRAKOWSKICH OSIEDLI WIELKOPŁYTOWYCH

Zagadnienia funkcjonowania wielkopłytowych osiedli w Polsce po transformacji ustrojowej 156 Współczesne problemy funkcjonowania osiedli 156

Działania podejmowane dla poprawy sytuacji osiedli 163

Podstawy formalno-prawne rewitalizacji osiedli na szczeblu kraj owym 167

Sytuacja wielkopłytowych osiedli mieszkaniowych w Krakowie 171

Geneza i charakterystyka osiedli w kontekście struktury miasta 171

Problemy funkcjonowania osiedli 175

Działania podejmowane dla poprawy sytuacji osiedli 177

Podstawy formalno-prawne działań naprawczych osiedli na szczeblu lokalnym 179

Wybrane zagadnienia przestrzenne Krakowa a rewitalizacja osiedli wielkopłytowych 184

System przyrodniczy oraz warunki aerosanitarne 184

Kontrola zewnętrznej krawędzi miasta 191

Ochrona i wykorzystanie walorów kulturowych 193

ROZDZIAŁ 4

WPŁYW POTENCJALNEJ REWITALIZACJI OSIEDLI KRAKOWSKICH NA SYSTEM PRZESTRZENI PUBLICZNYCH MIASTA

Charakterystyka wybranych osiedli krakowskich — rozpoznanie problemów i potencjału 198 Osiedle Krowodrza Górka 198

Osiedle Podwawelskie 205

Osiedle 2. Pułku Lotniczego i osiedle Dywizjonu 303 (osiedla czyżyńskie) 211

Osiedle Bohaterów Września i osiedle Piastów (osiedla mistrzejowickie) 221

Sposoby kreowania komplementarności przestrzeni publicznych wybranych osiedli krakowskich w kontekście niemieckich doświadczeń rewitalizacji 227

Osiedle jako wielofunkcyjne środowisko mieszkaniowe 227

Przestrzeń osiedla jako czytelna i zhierarchizowana przestrzeń mieszkaniowa 233

Cechy szczególne osiedli jako potencjał kształtowania przestrzeni komplementarnych 235

Metody uzyskania ciągłości przestrzeni publicznych w skali miasta — użyteczne strategie niemieckie 240

System przestrzeni publicznych wewnątrz osiedla 240

Relacje osiedla z najbliższym sąsiedztwem i miastem 242

ZAKOŃCZENIE

Problem badawczy — podsumowanie 245

Rola wybranych osiedli krakowskich w kształtowaniu systemu przestrzeni publicznych miasta oraz definiowaniu jego krawędzi zewnętrznej 247

Osiedle Krowodrza Górka 247

Osiedle Podwawelskie 249

Osiedle 2. Pułku Lotniczego i osiedle Dywizjonu 303 250

Osiedle Bohaterów Września i osiedle Piastów 251

Strategia rewitalizacji — ujęcie macierzowe 253

Wnioski końcowe 255

ANEKS 261

Karty osiedli niemieckich 261

Karty osiedli krakowskich 279

SPIS PLANSZ 285

SPIS ILUSTRACJI 286

BIBLIOGRAFIA 292

STRESZCZENIA 308

Dane techniczne

Autor Eliza Szczerek
Wydanie 2018
Liczba stron 310
Okładka miękka z obwolutą
Format B5
do góry
Sklep jest w trybie podglądu
Pokaż pełną wersję strony
Realizacja: N4K.eu
Sklep internetowy Shoper.pl