Nietypowe budulce w architekturze. Plecionki

Książka zawiera przegląd architektonicznych zastosowań jednej grupy budulców, mianowicie różnorakich plecionek, oraz próbę interpretacji ich znaczenia konstrukcyjnego i inspiratywno-estetycznego.

Publikacja opisuje piękno różnorakich architektonicznych plecionek, wyrafinowanie ich rozwiązań technologicznych, różnorodność surowców i szeroką gamę ich zastosowań budowlano-architektonicznych, a także zaskakujące (choć przyjęte na prawach hipotezy) oddziaływanie na estetykę i stylistykę architektoniczną. Ilu z nas bowiem zetknęło się z hipotezą, że inspiracją dla twórców strzelistych katedr gotyku były plecione wyroby i bez tych plecionek formy gotyckiej architektury być może w ogóle by nie zaistniały?

Podane w publikacji informacje mogą okazać się użyteczne nie tylko dla miłośników dawnych tradycji rzemieślniczo-budowlanych, lecz również dla pasjonatów współczesnego ekobudownictwa i architektury utrzymanej w nurcie low-tech. Także osoby mające do czynienia z zagadnieniami renowacji dawnych obiektów zabytkowych mogą uznać niektóre podane tu informacje za praktyczne — zwłaszcza w pracach mających na celu odnowę techniczną historycznej tkanki budowlanej z zachowaniem dawnych technologii i materiałów oraz przywróceniem pierwotnej estetyki.

Autor niniejszej serii monograficznej postanowił tak skonstruować ramy pracy, aby w jak najszerszy i najpełniejszy sposób przedstawić analizowane zagadnienia, uwzględniając metody właściwe różnym dyscyplinom. Uwzględniono wszakże również wiedzę pozyskaną z różnorakich źródeł: zarówno z dawnych traktatów architektoniczno-budowlanych, jak też z archiwalnej prasy rolniczej, poradników gospodarskich, kalendarzy dla wiejskich gospodyń, dawnych opisów dóbr, publikacji krajoznawczych oraz z prac naukowych, w tym architektonicznych, etnograficzno-etnologicznych, historycznych i innych, a nawet sięgnięto do średniowiecznych traktatów medycznych, takich jak Tacuinum Sanitatis.

SPIS TREŚCI:

Rozdział 1. Czym jest plecionkarstwo 17
1.1. Plecionkarstwo jako sfera kultury 18
1.2. Plecionkarstwo artystyczne, użytkowe i budowlane 18
1.3. Jajo czy kura – czyli wstęp do historii plecionkarstwa 20
1.4. Zarys historii plecionkarstwa w Polsce 26
1.5. Plecionkarstwo a kultura artystyczna 47

Rozdział 2. Surowce plecionkarskie i pokrewne 49
2.1. Surowce do wykonania osnowy 49
2.2. Surowce do wyplotu (wątku) 50
2.3. Surowce do poszywania plecionek 59
2.4. Surowce do polep i do powlekania plecionek 60
2.5. Pozyskanie i obróbka wybranych surowców 66

Rozdział 3. Techniki plecionkarskie 73
3.1. Kategorie plecionek 73
3.2. Elementy wyplotu 74
3.3. Osnowa (ożebrowanie), jej elementy i rodzaje 75
3.4. Rodzaje wyplotów (splotów) 78
3.5. Obręby i pasy 87
3.6. Wyploty postronkowe 88

Część 2. Budowlane zastosowanie plecionek 89

Rozdział 4. Zakres zastosowań budowlanych i niebudowlanych 91
4.1. Plecionki a historia – czyli rzecz o wyplatanych garnkach 91
4.2. Wyroby z plecionek wodoszczelnych 93
4.3. Ryba w wiklinowej sieci 94
4.4. Plecionki w budownictwie ziemnym 96
4.5. Wyplatane pojazdy 97
4.6. Wyplatane statki („carabus”, „coracole” i tym podobne) 101
4.7. Plecionki jako wspólne dziedzictwo technologiczne 104
4.8. Plecionki w budownictwie i architekturze 105

Rozdział 5. Plecionki w konstrukcjach pieców, kap i kominów 107
5.1. Wyplatane piece 107
5.2. Wyplatane kapy 109
5.3. Wyplatane rury luftowe 111
5.4. Wyplatane kominy (sztagowe, czyli brogowe, zbrożynowe) 112
5.5. Wyplatane kominki podwieszane (świecaki, zabatniki, łuczniki) 116
5.6. Wyplatanie inne elementy pieców 118

Rozdział 6. Lekkie ażurowe przegrody z plecionek suchych 119
6.1. Podlaskie budynki plecione w dolinach Nurca i Buga 120
6.2. Podlaskie budownictwo wiklinowe w dolinie Narwi 122
6.3. Wiklinowe podcienia przystodolne w dawnym powiecie ropczyckim 125
6.4. Wiklinowe budownictwo w dolinie Raby 125
6.5. Wiklinowa kurtyna stodoły w Podskalu – przypadek, ewenement czy relikt? 135
6.6. Plecionkarstwo budowlane jako relikt akcji kolonizacyjnych 137
6.7. Rozpowszechnienie plecionek niepolepianych 140
6.8. Konstrukcja koszowa jako rudyment 142
6.9. Powrót archetypu 144

Rozdział 7. Przegrody z plecionek polepianych lub tynkowanych 145
7.1. Podlaskie budynki o ścianach z plecionek wykonanych na sucho 145
7.2. Podlaskie budynki o ścianach z plecionek wykonanych na mokro 161
7.3. Najstarsze (prehistoryczne) budownictwo z plecionek polepianych 180
7.4. Plecione budulce w czasach historycznych – do końca XVIII wieku 183
7.5. Plecione konstrukcje XIX wieku 187
7.6. „Lepianka” a „strychulec” 190
7.7. Plecione konstrukcje XX wieku 192
7.8. Nowoczesne zastosowanie plecionek 194

Rozdział 8. Wyplatane stropy i dachy 197
8.1. Najstarsze wzmianki o plecionych konstrukcjach stropów 197
8.2. Wyplatane stropy w polskim budownictwie w XIX i XX wieku 198
8.3. Wyplatane stropy koszowe na obszarach niepolskich 209
8.4. Plecione podbitki dachowe 214
8.5. Plecione pokrycia dachowe (w tym strzechy) 214
8.6. Plecionki w konstrukcjach dachów 220

Rozdział 9. Plecionki w stolarce budowlanej (okna, okiennice, drzwi) 223
9.1. Pleciona stolarka budowlana w sztuce islamu 223
9.2. Wyplatane okna a gotyk zachodnioeuropejski 223
9.3. Wyplatane okna i drzwi w dawnej Polsce 225
9.4. Wyplatane bramy i bramki 228
9.5. Podsumowanie „plecionego stolarstwa” budowlanego 230

Rozdział 10. Wyplatane niewielkie obiekty gospodarskie 231
10.1. Ule „szyte” wyplotem spiralnym (typy koszyka i bezdenek) 231
10.2. Ule z mat prostych 240
10.3. Ule koszowe (wiklinowe) 244
10.4. Ule egzotyczne 244
10.5. Sernice 246
10.6. Gołębniki 246
10.7. Kurniki, kurzoki i klatki dla drobiu 246
10.8. Klatki 247
10.9. Spichrze i kosznice 248
10.10. Wyplatane piorunochrony 249
10.11. Plecione obiekty gospodarskie w badaniach nad rozwojem architektury 249

Rozdział 11. Wyplatane ogrodzenia 251
11.1. Ogrodzenia wiklinowe, czyli koszowe w dawnej Polsce 251
11.2. Dawne ogrodzenia strychulcowe 253
11.3. Typologia ogrodzeń plecionych 255
11.4. Plecione ogrodzenia ozdobne a koszykarstwo 261
11.5. Ogrodzenia plecione naturalne (żywopłoty pasiekowe) 263
11.6. O czym świadczą plecione płoty? 266

Część 3. Plecionki a forma architektoniczna 267

Rozdział 12. Plecionki w architekturze nowoczesnej 269
12.1. Bez przenośni 269
12.2. Kicz czy muzeum? 271
12.3. Drugi biegun idei, czyli dalekie inspiracje plecionkami 274
12.4. Plecionka jako ideowe sedno projektu 275
12.5. Polska hipoteza 277
12.6. Czy tylko w Japonii? 284
12.7. Wiklinowy biurowiec przy zamku Al Hosn w Abu Dhabi 288
12.8. Tektonika wikliny, czyli Andrea von Chrismar i jej „membrany” 291
12.9. Plecione EXPO 293
12.10. Wiklinowy „Bazar sztuki” Polisskiego i jego skutki architektoniczna 301
 
Rozdział 13. Refleksje 303
13.1. Plecionki architektoniczne a identyfikacja korporacyjna lub kulturowa 303
13.2. Od teorii Sempera do pleciony land – art Polisskiego 306
13.3. Pleciona architektura a lokalna gospodarka i kultura 310
13.4. Plecionki jako „alfabet twórczy” 312
13.5. Architektura haptyczna 320
13.6. Plecionki w sztukach plastycznych 320

Rozdział 14. Interpretacje i wnioski 321
14.1. Plecionki a ontogeneza architektury 321
14.2. Plecionki jako źródło inspiracji w architekturze 322
14.3. Pleciony zapis semantyki architektonicznej 323
14.4. Plecionki a „eko” - mody 324
14.5. Plecionki jako spójnia nauk, sztuk i rzemiosł 324
14.6. Nowe horyzonty 325
 
Postscriptum 327

Aneks leksykalny 329
A.1. Leksykon nazw technicznych 331
A.2. Leksykon surowców 347

Streszczenie 385
Summary 389
Bibliografia 393
Spis ilustracji 409