Dziedzictwo miast ochrona i rozwój.

Publikacja przybliża zagadnienia dotyczące ochrony dziedzictwa miast. Poruszana problematyka dotyczy nie tylko wartości kulturowych dziedzictwa architektonicznego, znacznie łatwiejszego w sformułowaniu zasad ochrony, co przede wszystkim urbanistycznej skali ochrony dotyczącej historycznej struktury miast, zespołów i założeń oraz ich znaczeń niematerialnych, symbolicznych, emocjonalnych nazywanych potocznie „duchem miejsca”. Wykazuje na konieczność sięgania ku początkom formułowania się myśli konserwatorskiej, filozofii ochrony w odniesieniu do miast, by zrozumieć współczesne dylematy globalnej ponowoczesności. Zagadnienia ochrony dziedzictwa miast, identyfikacji kulturowej różnorodności regionów, specyficznych i wyjątkowych cech krajobrazu stanowią do dziś najtrudniejsze zadanie dla samorządów lokalnych, które nie znajdując odpowiednich rozwiązań w propozycjach urbanistów (plany miejscowe, dokumenty strategiczne rozwoju miast, programy rewitalizacji itd.) poszukują profesjonalnego wsparcia. Książka ukazuje tę problematykę z pozycji teorii i współczesnej praktyki rozwijając zagadnienie niezbędnego dziś równoważenia rozwoju miast poprzez ochronę wartości kulturowych dziedzictwa widzianą z pozycji międzynarodowych doświadczeń (nowe dokumenty ICOMOS-UNESCO zamieszczone w aneksie: Historic Urban Landscape (HUL) oraz Dokument La Valletta Komitetu Naukowego Miast Międzynarodowej Rady Ochrony Zabytków). Publikacja będzie pomocną lekturą także dla studentów wydziałów architektury, gospodarki przestrzennej oraz samorządowców i polityków lokalnych, zainteresowanych długim trwaniem wartości dziedzictwa miast.

Spis treści:
Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
1. Miasto – przedmiot ochrony . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
Część I. Dziedzictwo miast. Ochrona . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19
1. Ochrona dziedzictwa. Zmiana paradygmatu czy powrót
do źródeł . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21
1.1. Natura zabytku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21
1.2. Zabytek i ochrona w teorii wielkich twórców . . . . . . 23
1.3. Wiedeńscy teoretycy ochrony zabytków . . . . . . . . . . . 28
1.3.1. Sitte i Riegl . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32
1.3.2. Aloisa Riegla koncepcja zabytku . . . . . . . . . . . 39
1.3.3. Riegl i Dvorak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41
1.3.4. Maxa Dvoraka genius loci i lokalność . . . . . . . . 42
1.4. Narodziny nowoczesnej teorii ochrony dziedzictwa . . 50
1.5. Zagubiona teoria . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56
1.6. Powrót do źródeł . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57
Część II. Dziedzictwo miast. Rozwój . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 89
2. Ład przestrzenny i zrównoważony rozwój . . . . . . . . . . . . . . 91
2.1. Konserwatorzy i urbaniści . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91
2.2. Dziedzictwo, plan, stwarzanie miasta . . . . . . . . . . . . . 92
2.3. Dziedzictwo w międzynarodowej legislacji . . . . . . . . . 100
2.3.1. Karta Ateńska Ochrony Zabytków Sztuki
i Historii, 1931 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100
2.3.2. Karta Ateńska Urbanistyki C.I.A.M.
– 1933/1943 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101
2.3.3. Nowa Karta Ateńska – 1998 r. . . . . . . . . . . . . 105
2.4. Nowa Karta – stare nadzieje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107
2.5. Dziedzictwo i rozwój zrównoważony . . . . . . . . . . . . . 110
2.6. Świat urbanistyki XXI w. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114
2.7. Dziedzictwo i kapitał społeczny . . . . . . . . . . . . . . . . 118
2.8. Dziedzictwo i nowoczesne przemysły kultury . . . . . . 123
2.9. Dziedzictwo regulatorem rozwoju . . . . . . . . . . . . . . . 127
2.10. Instrumenty ochrony dziedzictwa . . . . . . . . . . . . . . . 129
Część III. Historyczne struktury miasta
i historyczny krajobraz miejski . . . . . . . . . . . . . . 169
3. Środowisko kulturowe miasta czy krajobraz miejski . . . . . . 171
3.1. Zjawiska globalne i dziedzictwo . . . . . . . . . . . . . . . . . 171
3.2. Uniwersalne treści Karty Miast 1987 r. . . . . . . . . . . . 173
3.3. O potrzebie nowego dokumentu . . . . . . . . . . . . . . . . 183
3.4. Percepcja krajobrazu (postrzeganie), czy rozpoznanie
historycznych struktur (wiedza) . . . . . . . . . . . . . . . . . 186
3.5. Ochrona i rozwój . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 191
Na zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 194
Aneksy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215
1. Dokument z La Valletty w sprawie ochrony i zagospodarowania
miast historycznych i dzielnic zabytkowych . . . . . . . . . . . . . 217
2. Rekomendacja UNESCO w sprawie historycznego
krajobrazu miejskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 235
Spis ilustracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249
Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 257