Newsletter

Polecamy
Kościoły drewniane na Śląsku
Jacek Kubik
119.00 zł
Kościoły drewniane na Śląsku
Autor: Jacek Kubik
Strony: 468
Wymiary: powiększone A4
Okładka: twarda
Ilustracje: przeszło 800


Więcej o książce

Pięknie wydana, bogato ilustrowana, rzetelnie napisana, monumentalna (3 kilogramowa!) monografia poświęcona 74 świątyniom drewnianym na terenie woj. śląskiego.

"Przez wiele lat kościoły śląskie pozostawały w cieniu kościołów małopolskich. O istnieniu niektórych z nich przypominał w swoich artykułach przedwojenny śląski konserwator zabytków Tadeusz Dobrowolski. Systematyczne badania na temat kościołów drewnianych na Śląsku rozpoczął dopiero w latach 70-tych XX wieku Józef Matuszczak. W swojej książce i artykułach publikowanych na łamach Roczników Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu próbował usystematyzować wiedzę na ich temat. Jednak zasadniczy przełom nastąpił dopiero po roku dwutysięcznym. Wtedy zaczęły się ukazywać prace, które w sposób istotny poszerzyły wiedzę o drewnianym budownictwie sakralnym w Polsce. W swojej książce z 2007 roku, zatytułowanej „Drewno i architektura" Grażyna Ruszczyk przedstawiła zarys dziejów budownictwa drewnianego w naszym kraju. Jest również autorką leksykonu architektury drewnianej w Polsce oraz modelowego inwentarza 6 kościołów śląskich. Aleksander Jankowski opublikował książkę o kościołach drewnianych, o zdwojonej konstrukcji na terenie Wielkopolski. Nowy rozdział w poszerzaniu wiedzy o budowlach z drewna otworzył swoimi badaniami dendrochro-nologicznymi i publikacjami Aleksander Konieczny, a Małgorzata Bajon Romańska w swojej pracy doktorskiej przeanalizowała i opisała konstrukcję 32 najstarszych kościołów drewnianych w Małopolsce.

Daleko jednak do wyczerpania tematu pt. architektura drewniana w Polsce skoro do dnia dzisiejszego nie wiadomo nawet ile obiektów zabytkowych, budowanych z drewna, mamy w naszym kraju, a wszystkie dane cyfrowe oparte są na szacunkach. Grażyna Ruszczyk oszacowała ich liczbę na 10 000 [264] i to tylko tych, które zostały wzniesione do połowy XIX wieku, a gdyby doliczyć do nich obiekty powstałe w drugiej połowie XIX wieku i pierwszej XX, wieku to zbiór drewnianych budowli miałby się powiększyć aż czterokrotnie. W tej liczbie doliczyła się około 1700 świątyń drewnianych. W 1973 Ośrodek Dokumentacji Zabytków szacował liczbę świątyń z drewna w Polsce na około 2000.

Podobnie wygląda sytuacja, jeśli chodzi o kościoły śląskie. W pierwszej połowie XIX wieku, na podstawie protokołów z wizytacji biskupich, pisano o 268 kościołach drewnianych w archidiakonacie opolskim. Niemiecki autor Hermann Luchs w swoich opracowaniach z 1871 i 1875 roku twierdził, że w połowie XIV wieku było na Śląsku około 670 świątyń wybudowanych z drewna, a jako istniejące w 1871 roku wymienia z nazwy 194 obiekty. Na przełomie XIX i XX wieku doliczono się [187] już tylko 154 kościołów. W 1938 roku Herbert Dienwiebel [53] potwierdził istnienie 124 kościołów drewnianych w okręgu opolskim i województwie katowickim. Józef Matuszczak [209] na podstawie ustalonego przez siebie stanu na 1974 rok, wymienia z nazwy 58 kościołów w województwie katowickim, 66 w województwie opolskim i 16 w województwie wrocławskim — razem 140. Bronisław Cenda w swoim przewodniku turystycznym z 2015 [34] roku pisze o 87 kościołach i kaplicach drewnianych w dzisiejszym województwie śląskim, a z kolei Szlak Architektury Drewnianej w 2012 roku, w tym samym rejonie wymienia 93 obiekty. Najbardziej tytaniczną pracę wykonała jednak Catharine Hof z uniwersytetu w Karlsruhe, która w swojej pracy z 1999 roku, opublikowała katalog, zawierający krótkie, podstawowe opisy 1492 budowli sakralnych z drewna, wybudowanych na Śląsku, w jego historycznych granicach (802 obiekty) oraz w rejonach przygranicznych do Śląska (690 obiektów). Katalog obejmuje kościoły istniejące i nieistniejące, o konstrukcji zrębowej i szkieletowej (z tzw. „Fachwerku"). Trudno te dane ze sobą wprost porównywać, gdyż każda z tych publikacji obejmuje nieco inny obszar Śląska, który w dodatku jako kraina geograficzna inaczej jest określany przez Niemców, a inaczej przez Polaków. Śląsk dla Luchsa to obszar sięgający na południu i wschodzie do Pszczyny, na zachodzie do Wrocławia a na północy do Lublińca, dla Matuszczaka to obszar wyznaczony przez 3 województwa (katowickie, opolskie i wrocławskie) na podstawie podziału administracyjnego Polski sprzed 1975 roku. Natomiast dzisiejsze województwo śląskie sięga za Częstochowę od północy, aż po granicę z Czechami na południu. Dzi-siejsza zachodnia granica pomiędzy województwem śląskim, a małopolskim potwierdza po raz kolejny sztuczność podziałów administracyjnych, gdyż np. kościoły zbliżone do siebie stylistycznie, odległe od siebie zaledwie o parę kilometrów, należą do 2 województw: Góra do śląskiego a Jawiszowice do małopolskiego. Zabawna jest też przynależność terytorialna kościoła w Mikuszowicach (obecnie Bielsko - Biała), który stojąc przez wieki na tym samym miejscu, raz był określany jako kościół małopolski, a innym razem jako śląski. Nie mniej sztucznym tworem administracyjnym jest obecne województwo opolskie, które do 1945 było zawsze częścią Górnego Śląska. Przyjmowanie więc granic podziałów administracyjnych jako granic opracowań jest założeniem sztucznym, nieodzwiercie-dlającym wielowiekowej tradycji i wpływów stylistycznych, niestety, jednak niezbędnym, by móc określić czytelny obszar zainteresowań, którego dotyczy praca.

W niniejszej publikacji opisuję 74 świątynie drewniane, znajdujące się na terenie dzisiejszego województwa śląskiego. Są to 72 kościoły katolickie, 1 protestancki i 1 duża kaplica, znajdująca się w dyspozycji Prezydenta Rzeczpospolitej, wielkością dorównująca wielu kościołom drewnianym. Wg mojego stanu wiedzy, w styczniu 2018, w dzisiejszym województwie śląskim mamy 6 kościołów z XV wieku, 13 z XVI wieku, 12 z XVII wieku, 15 z XVIII wieku, 4 z XIX wieku, 21 z XX wieku oraz 3 z XXI wieku. Najstarszym z nich, jak i w całej Polsce jest kościół w Sierotach, którego nawa pochodzi z 1457 roku.

Przedstawiony w katalogu opis dotyczy otoczenia, architektury, konstrukcji i najważniejszego wyposażenia każdego z nich. Pomijam tu tematy związane z sakralnym budownictwem drewnianym, które już wcześniej zostały dobrze lub bardzo dobrze omówione i udokumentowane przez innych autorów. I tak: • średniowieczne kościoły drewniane w Europie, ze szczególnym uwzględnieniem badań archeologicznych opisał Claus Ah-rens, w swoim dwutomowym dziele pt. „Die fruehren Holzkirchen Europas" z 2001 roku, • norweskie kościoły słupowe (stavekirker) zostały opisane przez Leif'a Anker' a i Jirzego Havrana w książce „The Norwegian Stave Churchies"wydanej w 2005 roku, • zachowane do dnia dzisiejszego najważniejsze drewniane kościoły i wieże w Europie opisali Jiri Langner i Karel Kuca w swojej dwutomowej pracy pt. „Drevene kostely a zvonice v Europie" z 2009 roku, • rozwój zainteresowań problematyką badawczą nad budownictwem drewnianym w Europie i na ziemiach polskich przed-stawił Aleksander Jankowski w I i II rozdziale swojej książki pt. „ Kościoły drewniane o zdwojonej konstrukcji ścian w Wielkopolsce" z 2009, • dzieje budownictwa drewnianego w Polsce zostały całościowo opracowane przez Grażynę Ruszczyk w jej książce „Drewno i architektura" z 2007 roku (na jej końcu znajduje się słownik podstawowych terminów związanych z budownictwem drewnianym), • analizę architektoniczno — historyczną kościołów drewnianych na Śląsku przedstawił Józef Matuszczak w 1971 roku, w opracowaniu pt. „ Z dziejów architektury drewnianej na Śląsku", • wiedzę o systematyce ciesielskich konstrukcji dachowych najlepiej czerpać z pracy Jana Tajchmana pt. „ Propozycja systematyki i uporządkowania ciesielskich konstrukcji dachowych, występujących na terenie Polski od XIV do XX wieku", • analizę form architektonicznych, obszarów ich występowania na Śląsku i regionach przyległych, ocenę szerokości tzw. „strefy buforowej" pomiędzy konstrukcją zrębową, a tzw. „Fachwerkiem" przeprowadziła Catharine Hof w swojej pracy z 1999 roku, • informację o dekoracjach malarskich kościołów górnośląskich najpełniej opracowała Irena Kontna w artykule z 1999 roku pt. „Dekoracje malarskie kościołów górnośląskich na terenie województwa katowickiego". Wiedzę tę należy uzupełnić o odkrycia dokonane po 1999 roku, • podstawowe informacje, dotyczące rozwiązań konstrukcyjnych stosowanych w kościołach drewnianych, co prawda na przy-kładzie kościołów małopolskich, ale mających bezpośrednie zastosowanie i w kościołach śląskich, przedstawiła Małgorzata Bajon-Romańska w swojej książce z 2008 roku pt. „Jak budowano drewniane kościoły w średniowiecznej Małopolsce"

Wykorzystując dotychczasowy zakres informacji dotyczący kościołów drewnianych na Śląsku staram się go w swojej pracy uzupełnić o swoje spostrzeżenia zebrane podczas ostatnich czterech lat. Pracą tą na pewno nie wyczerpuję tematu, ale chciałbym, aby była istotnym wkładem w poszerzanie wiedzy o drewnianych świątyniach na Śląsku."

ze wstępu

Spis treści:

Od autora

Wstęp

Datowanie

Otoczenie

Architektura

Konstrukcja

Wnętrze

Zagrożenia

Opieka i ochrona

Katalog kościołów

• BEŁK

• BIELOWICKO

• BIELSKO BIAŁA MIKUSZOWICE

• BIERUŃ STARY

• BOBROWNIKI

• BOJSZÓW

• BORONÓW

• BRUSIEK

• CHORZÓW

• CHORZÓW-SKANSEN

• CIESZOWA

• CIĘCINA

• CYNKÓW

• CZARNA WIEŚ

• ĆWIKLICE

• GILOWICE

• GLIWICE

• GLIWICE-OSTROPA

• GOŁKOWICE

• GÓRA

• GRZAWA

• GWOŹDZIANY

• ISTEBNA-KUBALONKA

• ISTEBNA-MLASKAWKA

• ISTEBNA-STECÓWKA

• JANKOWICE RYBNICKIE

• JASTRZĘBIE ZDRÓJ

• JUSZCZYNA

• KACZYCE

• KATOWICE

• KOŃCZYCE WIELKIE

• KOSZĘCIN

• KSIĘŻY LAS

• LALIKI POCHODZITA

• LUBLINIEC

• ŁAZISKA RYBNICKIE

• ŁĄKA

• ŁODYGOWICE

• MIASTECZKO ŚLĄSKIE

• MIEDŹNA

• MIKOŁÓW BOROWA WIEŚ

• MIKOŁÓW - PANIOWY

• MOKRA

• PALOWICE

• PAWEŁKI

• PIELGRZYMOWICE

• PIETROWICE WIELKIE

• PODLESIE

• PONISZOWICE

• POPÓW

• RACHOWICE

• RUDZINIEC

• RYBNIK-LIGOCKA KUŹNIA

• RYBNIK-WIELOPOLE

• SIERAKOWICE

• SIEROTY

• SMOLNICA

• SOBLÓWKA

• STARA WIEŚ

• SZALSZA

• SZCZYRK

• TRUSKOLASY

• USTROŃ - NIERODZIM

• WILCZA GÓRNA

• WISŁA CZARNE

• WISŁA MAŁA

• WOŹNIKI

• ZABRZE

• ZABRZE MIKULCZYCE

• ZACHARZOWICE

• ZAMARSKI

• ZRĘBICE

• ŻABNICA

• ŻERNICA

Tabele

Bibliografia

Powiązane produkty

Sklep internetowy Shoper.pl